Kalmte en beheersing als formule

Een jaar na zijn succes met de bescheiden maar bereidwillige Koreanen op het wereldkampioenschap, is Guus Hiddink (56) met PSV kampioen van Nederland geworden. `Mijn manier van management is slechts een kwestie van analyseren, aanvullen en organiseren.'

In kalmte heeft hij zijn meester gevonden. Zijn houding heeft iets weg van berusting, als een in Azië geschoolde westerling die heeft geleerd dat dingen gaan zoals ze gaan. Een paar dagen voor de beslissende wedstrijd om het kampioenschap van Nederland tegen FC Groningen loopt Guus Hiddink op zijn sokken door de gangen van de nieuwbouw van het trainingscentrum. Het aanhoudende lawaai van boren en hamers stoort hem niet. Met rumoer en hectiek heeft hij leren leven. Aan hem zul je niet merken dat PSV spannende dagen beleeft. Zijn kalmte is bijna tergend.

Geduldig hebben Koreaanse journalisten gewacht op het moment dat Hiddink aanzit om hun vragen te beantwoorden. Het gaat wéér over vorig jaar, toen hij als coach van het nationale voetbalteam Zuid-Koreanen in hogere sferen bracht. Wéér over zijn mooiste momenten, zijn betrokkenheid met Zuid-Korea en de volksaard en zijn succesformule, de formule die kennelijk ook bij PSV werkt. Hiddink respecteert de aan onderdanigheid grenzende beleefdheid van de verslaggevers. Hij is gaan zitten als een boeddhist, zonder een spoor van vrees of afweer. Hij vraagt of de radioklanken uit de overal aanwezige luidsprekers kunnen worden gedempt en wekt geen moment de indruk van verveling of verzadiging. Kalmte en respect zijn de toverwoorden.

Wanneer de Koreanen zich hebben teruggetrokken, met foto's en met handtekeningen op PSV-shirts, verklaart Hiddink zijn liefde voor deze mensen. ,,Deze mensen hebben me niet veranderd, maar ze hebben me wel verrijkt. Dat ik miljoenen mensen plezier heb verschaft en het vertrouwen heb gegeven dat zij iets waard zijn in de voetbalwereld dat heeft wat met mij gedaan. Dat streelt mij niet alleen, dat zet je aan het denken. Zij hebben me willen overtuigen van mijn goddelijke kwaliteiten mensen te kunnen helpen. En ze hebben mij veel terug gegeven. Misschien te veel. Maar dat is mijn nuchterheid: geef een kop koffie en het is ook goed.''

Hiddink was viermaal nationaal en eenmaal Europees kampioen met PSV. Hij was trainer van Fenerbahce, Valencia, Real Madrid, van het Nederlands elftal, van Zuid-Korea. Een jongen uit een gezin met vijf broers uit Varsseveld, waar de samenleving nooit grootspraak heeft geduld en waar zijn vader als hoofdonderwijzer hem voorhield dat het leven vooral om fatsoen draait. Hiddink was een sierlijke voetballer bij De Graafschap, NEC en PSV, links, stevige poten, maar poten met een trap vol gevoel. Een ander soort gevoel, empathie, ontwikkelde hij op de opleiding tot sportleraar (CIOS) en vervolgens als docent op een school van moeilijk lerende en opvoedbare kinderen, destijds de BLO.

Relativerend: ,,Ik doe gewoon wat ik denk wat ik moet doen. Dat is gebaseerd op ervaring, meer niet.'' In Korea liggen nu zo'n vijfentwintig boeken over hem en zijn `toverformule' in de winkel. In Nederland blijft het beperkt tot een fraai gedenkschrift van zijn voorlichter in Korea Jan Roelfs en een boek over management dat hij samen met een Koreaan tot stand bracht. ,,Nu word ik in Korea, maar ook in Nederland gevraagd, overal toe te lichten waarom mijn methode succesvol was. Het is een teken van de tijd dat het bedrijfsleven zich associeert met het sportleven. Mijn manier van management is slechts een kwestie van analyseren, aanvullen en organiseren. Mijn methode krijgt nu zoveel lading omdat elke minuut van mijn werk is Korea werd bijgehouden. Niets ontging de mensen daar. Dat Koreaanse bedrijven mij vragen is prachtig, maar mijn manier is slechts eigen menselijk inzicht en niet dieppsychologisch of een vorm van wetenschappelijk onderbouwd management.''

Hij heeft het voetbal altijd `naturel' benaderd. Hoe om te gaan met het Hollandse talent dat hij eind jaren tachtig, begin jaren negentig bij PSV aantrof en waarmee hij de Europa Cup won? Hoe om te gaan met Romario, het Braziliaanse wonderkind? ,,Ik hield van die jongen. Zo bijzonder en geniaal. Hij was in 1988 olympisch kampioen geworden met Brazilië, manager Ploegsma en ik gingen naar Rio, voordat Barcelona hem kreeg. Het enige probleem dat ik met hem had was dat hij na vakanties altijd te laat kwam. Ik heb hem proberen uit te leggen dat ploeggenoten dat niet pikten. Maar ja, Romario bleef zich herhalen. Vorige week was hij hier weer. Hij is fantastisch, een kind dat nooit ophoudt met spelen.''

Hiddink stuurde Edgar Davids nog zo'n probleemkind weg uit het trainingskamp tijdens het EK van 1996, nadat de deze tegenover de pers op onpasselijke wijze zijn onvrede over het beleid van de bondscoach had geventileerd. ,,Nooit meer last gehad van Davids. Het is een kwestie van grenzen trekken, grenzen die anderen hebben laten vervagen. Zo ben ik ook in Korea begonnen. Eerst analyseren, dan voorstellen, dan aanvullende informatie dan regels stellen. Senioriteit was het meest opvallende in Korea, de ouderen bepaalden de regels. Dat heb ik proberen te doorbreken. Het is me gelukt: laat ouderen zien dat jongeren het ook kunnen, geef respect. Het was alsof ik een hele cultuur omver wierp. Als het niet was gelukt, was ik nu trainer in ruste. Zo werkt het toch?''

Zo simpel? ,,Ik kwam bij PSV, terug na een jaar of tien. Alsof ik thuis kwam. Een warm nest, zoals ik dat van PSV kende. Er was weinig veranderd, dezelfde gewoonte. Het stadion was gerenoveerd, maar het trainingscentrum was nog steeds zoals ik het kende. Men was trots op PSV, zo moest de club blijven bestaan. Daar kun je je bij neerleggen, maar je kunt ook met nieuwe dingen komen en regels aanscherpen. Geen fotografen meer te pas en te onpas op het veld. Geen mensen die in mijn kantoor in mijn papieren komen snuffelen. `Maar zo gaat het hier bij PSV'. Nu niet meer. Verworven rechten terugbrengen, laten weten wie de baas is.''

Hij kijkt in de gloednieuwe wintertuin van de trainingsaccommodatie om zich heen en wijst op de verbouwingen. Een speelzaaltje, een videozaaltje, een relaxruimte, een eigen kantoortje. ,,Toen ik hier vorige zomer kwam, stonden er nog stoelen waar je een houten kont van kreeg. Een topclub moet klasse uitstralen. Dat heb ik gezien bij Real Madrid en Valencia. Het moet niet gezapig worden, niet te veel gemoedelijkheid. PSV is nu de beste club van Nederland, dat moet je ook uitstralen. Zo ben ik stapje voor stapje bezig de club vooruit te helpen. Ik begin pas.''

Kalmte bewaren en kalmte uitstralen. ,,Niet obsessief bezig zijn. We zijn niet in de tweede ronde van de Champions League gekomen. Vervelend, maar maak er geen drama van. Ga niet als een bang vogeltjes rondfladderen en ga ook niet forceren. Stap voor stap. Groeien doe je gestaag. Bij Ajax is het dubbeltje naar de goede kant gevallen, zoals tegen Valencia en Lyon, en dan blijft het zich ontwikkelen. Bij ons viel het dubbeltje in de Champions League verkeerd, maar in de competitie goed. Als je geluk hebt maak je een snelle sprong vooruit. Het is opmerkelijk dat PSV kampioen is geworden. Met al die tegenslagen de laatste maanden. Met horten en stoten zijn we er gekomen. Daar moet je nu moed uit putten. Het ontbreekt de ploeg aan brille, er was geen Romario, Ronaldo of Nilis en toch kampioen.''

Maar er is wel Mateja Kezman en er is wel de jeugdige eerstejaars Arjen Robben spelers die erboven uit staken. ,,Toen ik hier kwam ging ik een sterkte-zwakte-analyse maken. Hoe kon ik Kezman van 60 procent naar 80 procent brengen. Ik keek het een paar weken aan en zag dat hij over zijn eigen ambitie struikelde. Letterlijk. Hij wilde te veel en viel dus vaak over zijn eigen benen. Ik heb hem gezegd: `jouw sterke punten zijn scoren en assists geven, daar moet je mee bezig zijn, op het middenveld spelen anderen'. Ja, maar, hij had het altijd zo gedaan, hij moest ook verdedigen. Maar hij luisterde wel, hij wilde beter worden. Ik ben oefenvormen met hem gaan doen, rustig aan. Want hij dacht in september al aan mei, zo'n sterke wil heeft die jongen. Een groeiproces moet tijd hebben. Maar hij staat open en hij is pas 23 jaar. Een groeibriljant.''

Arjen Robben kwam uit Groningen als een talentvolle tiener. ,,Ook open en leergierig. Maar in de eerste maanden ging het niet. Hij mauwde, hij had het niet naar zin, het ontbrak hem aan veiligheid, in een vreemde omgeving. Daar kun je heel lang in meegaan, maar dan is het op. Dan pak je hem eens goed aan. Dat werkt. Dat heeft hij goed opgepakt.''

Passie wil Hiddink bij zijn spelers, altijd maar willen gaan. Koos hij er daarom voor de Koreanen Lee en Ji Sung PSV te halen? ,,Het hadden ook andere spelers kunnen zijn. Maar ik kende deze jongens en hun kwaliteiten, dan is het logisch dat ik ze wil hebben.'' Het begrip eigen belang is al eens gevallen. ,,Omdat ik contracten met Koreaanse bedrijven heb, zou ik deze jongens bij PSV halen en er geld aan verdienen? Daar zal ik nooit aan beginnen. Dan is het einde zoek. Ik ben adviseur van de Koreaanse bond, zo heb ik voorgesteld de Portugees Coelho als mijn opvolger te nemen. Ik ben bekend met veel Koreaanse spelers. Ik ken hun mentaliteit en leergierigheid. Dat is alles.''

Volgende maand keert Hiddink even terug in Korea, om zijn relaties te onderhouden en om er met PSV te voetballen. Onderdeel van de reis is een handelsmissie onder leiding van minister Wijn, want het handelsverkeer tussen Nederland en Korea is door het succes van Hiddink toegenomen. Misschien gaat hij wel even kijken naar zijn huis dat hij vorig jaar door de Koreanen geschonken kreeg.

Tegenover de Koreaanse journalisten had hij eerder nogmaals zijn dankbaarheid getoond. En hij kwam tegemoet aan hun wens nog eenmaal zijn meest emotionele ervaring te vertellen. ,,Voor de wedstrijd tegen Italië werd bekend dat de Koreaanse regering de voetballers had ontslagen van de dienstplicht. Dat had ik kort daarvoor aangekaart bij de president. Vlak voor de wedstrijd tegen Italië kropen de spelers bij elkaar in een kring. Wel vijf minuten lang. Van afstand heb ik dat gevolgd. Ze wilden er alles voor doen om te winnen. De kracht die ze uitstraalden, dat heeft me diep geraakt.''

Hij vertelt het zonder emotie. Kalmte en beheersing. Maar het is waar, die ervaring heeft echt zijn leven verrijkt. ,,De bereidheid er met elkaar voor te gaan. Dat mis ik soms in Nederland. Daarom ben ik blij dat we het met PSV hebben gered. Voetbal is toch een kwestie van overleven.''