In de ban van de Japanse prent

Chris Uehlenbeck handelt in Japanse prenten en rolschilderingen en assisteerde het Noordbrabants Museum bij de expositie `Japanse penseelstreken.'

In een 13de-eeuws souterrain, in het oudste huis van Leiden, is de kunsthandel Hotei Japanese Prints gevestigd. Eigenaar Chris Uehlenbeck, voormalig antropoloog, beheert daarbij de boekhandel/antiquariaat Ukiyoe met boeken over Japan en was tot voor kort mede-eigenaar van de uitgeverij Hotei Publishing.

Uehlenbeck (1954) begon in 1982 met de verkoop van Japanse prenten vanuit zijn huis, en al gauw volgde het uitgeven van catalogi over Japanse prentkunst voor musea. ,,Aan het uitgeven hen ik nooit een cent verdiend, maar boeken vergroten de kennis van Japanse kunst en daarmee de markt.''

Hotei heeft volgens hem een actieve klantenkring: enkele honderden klanten kopen er jaarlijks tenminste één prent. Uehlenbeck wijst hen op mankementen als afsnijdingen en beschadigingen, en geeft adviezen over conservering. Zelf begon Uehlenbeck – zoals zoveel handelaren – als verzamelaar. Hij kocht in Londen een Japanse prent en raakte ervan in de ban. ,,Maar ik ontdekte dat ik handelen oneindig veel spannender vind dan verzamelen. En verzamelen als handelaar is gevaarlijk: klanten kunnen je ervan verdenken de beste stukken voor jezelf te houden.'' Zelf verzamelde hij 19de-eeuwse handgekleurde Japanse fotografie – de collectie is inmiddels verkocht – en kabukiprenten van de Meiji kunstenaar Toyohara Kunichika (1835-1900).

Verzamelaars van Japanse prenten zijn vaak erg fanatiek. ,,Dat komt door de mate van perfectie en de kleurstelling. Ook de lange historische band maakt op veel mensen diepe indruk.'', zegt Uehlenbeck. ,,Natuurlijk is er ook sprake van het postzegeleffect: de helft van de prenten is in serie gemaakt. Bijvoorbeeld De 53 stations van de Tokaido of De 36 gezichten op Mount Fuji. Sommige verzamelaar willen zo'n serie per se compleet hebben.''

Uehlenbeck reist vier of vijf keer per jaar hij naar Japan, want zijn vele relaties binnen Japan moeten voortdurend onderhouden worden. Omdat het steeds moeilijker blijkt om goede en gave prenten te vinden, is hij lid van veilinggroepen van Japanse handelaren die hun prenten onderling bij opbod verkopen.

Volgens Uehlenbeck is het goed mogelijk om met een kleine beurs Japanse prenten te verzamelen: ,,Voor een paar honderd euro heb je een goed gemaakte, integere prent. Bijvoorbeeld van Ohara Koson (1877-1945), aan wie onlangs het Rijksmuseum een expositie wijdde.'' Voor 18de-eeuwse prenten van goede kwaliteit is wel veel geld nodig: ,,Een onverkleurde Utemaro bijvoorbeeld kost minimaal 15.000 euro. Ook 20ste-eeuwse houtdrukken zijn duur: een mooie prent van een vrouw kost al tussen de 4.000 en 7.000 euro. Ze winnen snel aan populariteit en zijn soms duurder dan stukken van twee eeuwen terug.''

In het Noordbrabants Museum hangt nu de collectie van de Hamburgse verzamelaar Gerhard Schack, die penseelschilderingen en voorstudies voor prenten bevat. Voorstudies zijn volgens Uehlenbeck in Japan geen verzamelobjectomdat de `hand' van de kunstenaar er niet wordt verheerlijkt zoals bij ons. ,,De houtsnede wordt er als een Gesamtkunstwerk gezien, waarin de bloksnijder, de drukker en de uitgever net zo onmisbaar zijn als de kunstenaar.''

Op de tentoonstelling hangen enkele cartooneske tekeningen van Kyôsai (1831-1889): ,,Dat vind ik een van de leukste kunstenaars, met zijn humoristische observeringen van het dagelijks leven.''

Japanse penseelstrekentekeningen en schilderingen uit de verzameling Gerhard Schack. Met een keuze uit vier Nederlandse collecties Japanse kunstvoorwerpen. T/m 31/8. Noordbrabants Museum Den Bosch. Catalogus: €39,–. Hotei Japanese Prints/ Ukiyoe Books, Breestraat 113a, Leiden.