De examenweken waren feestweken

Wat gebeurt er in een gezin als een kind eindexamen doet? Hebben ouders ook examenstress? Die van Emine hebben haar de afgelopen weken extra verwend.

Bahar en Mehmet zitten te glimmen op de bank in hun huis in de Utrechtse wijk Kanaleneiland. Ze zijn zo trots op hun dochter Emine Demir (17). Emine deed deze week haar laatste havo-examen aan het Niels Stensen College. Emine glimt ook. Zij is trots dat haar ouders zo trots op haar zijn.

Vader Mehmet heeft haar altijd gezegd hoe belangrijk een opleiding is. Mehmet: ,,Ik zei, je moet leren, anders werk je je hele leven als schoonmaakster of zo.''

Bahar: ,,We zeiden: wil je zo worden als die jongelui die op straat rondhangen?''

Mehmet: ,,Of wil je een leuke baan, mooie kleren en een mooie auto?''

Een goede opleiding is als een gouden armband, zegt moeder Bahar. ,,Die verliest zijn waarde niet. Je hebt er altijd wat aan.''

Mehmet, die nu chauffeur is bij de PTT, heeft zelf zijn middelbare school nooit kunnen afmaken. Hij kwam naar Nederland op zijn zestiende en ging meteen aan het werk in een slachthuis. ,,Ik moest koeien uitbenen, ik walgde van het werk, maar na een paar weken kon ik het verdragen.'' Hij dácht niet eens aan een opleiding, vertelt hij. Hij kwam om geld te verdienen en om daarna terug te keren naar Turkije. ,,Het idee om naar school te gaan kwam niet eens bij me op. Zelfs het Nederlands dat ik spreek heb ik op straat opgepikt.''

Bahar kwam op haar negentiende naar Nederland om met Mehmet te trouwen. Zij had wel een middelbare schooldiploma en had dolgraag doorgestudeerd voor lerares. In Nederland werd ze huisvrouw en kreeg ze kinderen. ,,Dat was een heel moeilijke tijd. Ik had erge heimwee. Pas toen ik in het buurthuis in contact kwam met andere vrouwen en Nederlands leerde van vrijwilligsters, ging het beter.''

De eerste jaren op de middelbare school konden Emines ouders haar nog wel eens helpen met huiswerk: haar vader met techniek en haar moeder met tekenen. Maar de laatste jaren ging dat niet meer. Mehmet: ,,Ik heb wel eens een wiskundeboek ingekeken, maar ik snapte er helemaal niets van.''

Des te knapper vinden ze het van Emine. Tijdens de eindexamens was ze dan ook het absolute middelpunt van het gezin. Eigenlijk waren de examenweken feestweken, zegt Emine. Ze werd waanzinnig verwend. Haar moeder Bahar maakt `s morgens speciaal voor haar een ontbijt. Met veel koolhydraten. En een speciaal drankje voor de concentratie.

Bahar: ,,Normaal gesproken ontbijt Emine niet, maar je kunt natuurlijk niet met een lege maag examen doen.''

Emine die een kamer met haar zusje deelt, mocht in het bed van haar broertje slapen die een eigen kamer heeft. Emine: ,,Dat was wel heel aardig. Normaal mag ik niet eens op zijn kamer komen. Nu kon ik 's nachts verder leren als ik niet kon slapen.''

Daarnaast heeft Bahar veel voor Emine gebeden. Bahar: ,,Niet alleen voor mijn dochter, voor álle leerlingen.''

Ja, giechelt Emine. ,,De vrienden van mijn ouders bidden ook voor mij, zeggen ze. Loop ik op straat, word ik omhelsd. `Kind, we denken aan je. We bidden voor je'.''

Emine ging ze tamelijk rustig haar eindexamen in. Ze stond er behoorlijk goed voor, maar toch verbaaste haar dat. ,,Ik ben zo'n zenuwpees.'' Zelfs wiskunde ging naar haar idee redelijk. Pas toen ze de uitwerking op internet bekeek, schrok ze zich dood. Emine: ,,Ik kwam uit op een drie of een vier.''

Haar vader reageerde relaxter op dat bericht dan haar moeder. Hij zei, ach meid, dan doe je het een keer opnieuw. Maar haar moeder was in paniek. ,,Heb je wel goed gekeken? Kijk nog een keer!'', riep ze steeds.

Ondanks wiskunde denkt Emine dat ze het examen wel heeft gehaald. Ze wil mondhygiëniste worden. ,,Eerst wilde ik naar de heao, maar een jaar geleden bedacht ik dat ik helemaal niet geschikt ben voor het bedrijfsleven. Dan moet je heel erg op de voorgrond treden. Als ik een voordracht voor de klas moest houden, vond ik dat altijd verschrikkelijk.''

Volgens Bahar is dat een goede keuze. ,,Emine is meer zorgend dan zakelijk. Bovendien kan ze als mondhygiëniste ook in Turkije werken, als ze terug zou willen.''

,,Voorlopig ga ik niet terug hoor'', zegt Emine.

Als Bahar nu voor de keuze had gestaan, had ze de heao willen doen. ,,Mijn moeder had een goede manager kunnen zijn. Of zelfs een politica'', zegt Emine. ,,Ze doet het niet omdat haar Nederlands niet perfect is.''

Haar moeder heeft geen enkele moeite op de voorgrond te treden. Ze heeft laatst een toespraak gehouden op de school van Emine. `Doe dat nou niet, mam', had Emine nog gezegd. `Ze lachen je uit om je Nederlands'. Maar Bahar zei: `Als die kinderen mij uitlachen, lachen ze hun eigen moeder uit.'

Met gekromde tenen had Emine in de zaal gezeten. Maar het was muisstil terwijl haar moeder sprak.

Bahar: ,,En aan het eind heb ik gezegd wat ik ook tegen mijn eigen dochter zou willen zeggen: Ik wens je een toekomst die kleurrijk is als de regenboog.''

Dit was de laatste week van het eindexamen. Op een internetforum van deze krant kwamen de afgelopen weken tientallen reacties, klachten en verhalen binnen van eindexamenkandidaten, hun ouders en leraren. Ze zijn te bekijken op www.nrc.nl/scholieren.