48 uur in Sint Petersburg

Coen van Zwol viert het 300-jarig jubileum van Sint Petersburg. `Wees niet verbaasd als dronken Russinnen elkaar op het tafelblad uitkleden.'

WANNEER GAAN?

Nu. Helaas bent u te laat. Wegens het 300-jarige jubileum van Sint Petersburg is alles dubbel volgeboekt, ook omdat veel van de dit jaar beloofde nieuwe hotels nog in de steigers staan. Juni is de maand van de `witte nachten', als de zon zich de hele zwoele nacht lang vlak onder de horizon verstopt. Ook hartje winter heeft Sint Petersburg allure: zij is dan de bevroren, spookachtige, mistige stad van Gogol. Wel warm kleden: ,,Hij tornde tegen de sneeuwjacht op die de straten geselde, liet zijn mond openhangen, woei van het trottoir af; de wind beukte op echt Petersburgse wijze uit alle vier de windstreken tegelijk op hem los, uit iedere zijstraat.''

WAAROM GAAN?

Sint Petersburg is gebouwd op knekels: tienduizenden stierven om het visioen van Peter de Grote te realiseren in een voor bewoning ongeschikt moeras. Sint Petersburg lijkt uit één blok steen gehouwen dankzij de harde hand van de tsaren, wier bouwmeesters toezagen op consistente architectuur. Een grandioos theaterdecor waarin Russen twee eeuwen lang speelden dat ze Europeanen waren.

Met zijn driehonderd jaar is Sint Petersburg relatief jong, toch is er geen stad waar de stenen, bruggen en gevels zoveel geschiedenis uitwasemen. Net als in Venetië of Brugge lijkt de tijd stilgezet. Dat Lenin in 1918 Moskou hoofdstad maakte, is een verhulde zegen. Sint Petersburg werd van machtscentrum tot uithoek van het sovjetrijk, met als gevolg dat de communisten vooral Moskou teisterden met vandalisme en grandioze architectonische projecten.

Petersburgers zijn zich zeer bewust van hun vergane glorie en wanen zich martelaars voor het `beschaafde' Rusland. Met kleedt zich conservatiever en smaakvoller dan elders, de stad kan voorts bogen op een hoog percentage zonderlingen en uitschot.

WAT TE DOEN?

De eeuwige Russische vraag. Sint Petersburg doe je te voet, je zwerft er zoals student Raskalnikov dat deed in Misdaad en Straf. De Nevski Prospekt is de levensader, elk gebouw heeft daar zijn eigen verhaal. De voorgevels zijn in prima staat, maar loop vooral eens door een poortje naar een binnenhof om te zien hoe de stad er werkelijk aan toe is. Daar speelt het echte leven zich af, daar leerde de kleine Vladimir Poetin vechten. Sla onderweg even de Gribojedov-kade af naar de `Kerk van het Verspilde Bloed', gebouwd op de plaats waar hervormer-tsaar Aleksander II stierf bij een bomaanslag. Wellicht geen toonbeeld van goede smaak, maar het quasi 17de-eeuwse uiterlijk en de weelderige decoratie van Russisch-orthodoxe Jugendstil maakt de kerk uniek.

Wandelend langs de grachten passeer je tal van paleizen en huismusea, gewijd aan de grootheden die in de stad leefden: Poesjkin, Dostojevski, Achmatova, Sjostakowitsj, Nabokov. Het Joesopovpaleis is een bezoek alleen al waard om de groep wassenbeelden in de kelder die het laatste avondmaal van Raspoetin verbeelden. Suppoosten verzekeren dat zijn geest er nog elke avond amok maakt.

Uiteraard bezoekt u het Hermitage, met zijn unieke collectie, zijn statige galerijen, zalen en trapportalen. Kies van tevoren wat u wel en niet wilt zien, anders is één dag onvoldoende. Het Russische Museum biedt een fabelachtige collectie Russische kunst, waaronder de Repins die te goed zijn voor Groningen.

Loop de Dvortsovii-brug over naar de Strelka, de punt van het Vasilevskii-eiland dat tsaar Peter de Grote als centrum van zijn nieuwe stad zag. Daar vindt u de Kunstkammer met een 17de-eeuwse collectie groteske anatomische curiosa op sterk water die Peter de Grote in Nederland aanschafte. Zie grimmige juffen en bedrukte meisjes voorbij schuifelen en bedenk dat Russische schoolmeisjes hier nog altijd aanschouwelijk leren hoe alcoholmisbruik inwerkt op de ongeboren vrucht. Een gebouw verder is het zoölogisch museum, een van de beste in zijn soort met een beroemde collectie Siberische mammoets. Nog een deur verder het marinemuseum, met als pronkjuweel de botik, of `grootvader van de Russische marine': het scheepje dat Peter de Grote voor zichzelf bouwde om te leren zeilen. Eén brug verder dan de Petrus-en Paulusvesting, waar de tsaren hun politieke gevangenen onderbrachten. Daar ligt ook de pantserkruiser Aurora aan de kade, bekend om zijn overschatte rol in de Oktoberrevolutie.

Jammer dat u maar twee etmalen heeft. De weelderige paleizen van Tsarskoje Selo, Pavlovsk en Petershof bewaart u voor een volgende keer.

IN DE AVOND

Pik op een toeristenlocatie een exemplaar van `Where in St. Petersburg' of de `St. Petersburg Times' op voor instructies bij het kopen van kaartjes voor ballet, opera en concerten. Voor vervoer hoeft u slechts uw vinger op te steken: binnen een minuut stopt een gebutste Lada. Prijs van tevoren afspreken.

De stad heeft een goed aanbod aan – vaak prijzige – restaurants. Eten in Rusland is theater, elk restaurant een podium vol decorstukken en acteurs. Kleedt u feestelijk.

Houdt u van rumoerig eten, ga dan naar Poerga (sneeuwstorm) aan de Fontanka. Daar viert men elke avond oud-en-nieuw met sovjetschlagers, sterretjes, kerstbomen, champagne, confetti en vlak voor twaalf uur een toespraak van de president.

Een vrij idioot alternatief is Zov Illitsja (De bronstroep van Lenin). Hier is de huidige trend van retro-sovjet tot het uiterste doorgevoerd. In de garderobe loeit een Lenin u al bronstig toe, waarna u een ruimte van rood pluche en spiegels betreedt vol sovjetkitsch en tv's die softporno draaien – op elk orgasme volgt steevast een daverend applaus van een partijcongres. Als achtergrondmuziek lezen 06-meisjes hijgend de pioniertjeseed voor; ook de serveersters dragen een zeer kort gesneden pioniersuniform. De eigenaar stelt dat deze opeenhoping van grollen de chaos in zijn hoofd verbeeldt na dertig jaar communisme en tien jaar wildwestkapitalisme. De keuken is betaalbaar en goed, de menukaart biedt sovjet en antisovjetgerechten.

Aanmerkelijk stijlvoller is Tinkoff, een combinatie van bierbrouwerij, restaurant en sushibar waar elke avond de beste lounge-acts van Sint Petersburg opdraven.

Het uitgaansleven is bevredigend, maar niet uitzonderlijk. Petersburg heeft technopaleizen in oude atoomschuilkelders, loungecafé`s, reggae- en salsadisco's, punkbunkers, rockabilly-kroegen. Probeer `de Cynicus', waar de bohème aan lange tafels bier drinkt. Wees niet verbaasd als dronken Russinnen elkaar op het tafelblad uitkleden – meisjesband t.A.T.u. heeft school gemaakt – om vervolgens schaterlachend met tafel en al om te kieperen.

Sint Petersburg is tot woede van de autochtonen uitgeroepen tot `criminele hoofdstad van Rusland', en inderdaad kent de stad een hoge dichtheid aan casino's en stripteaseclubs. Wilt u het goedkoop en riskant houden, bezoek dan lapdance-boot `Tootsie Club', huid- en andere ziektes zijn voor eigen rekening. Duur, maar onschuldig erotisch entertainment biedt club Hulli-Gulli, waar de show om negen uur begint en rond twaalf uur eindigt. De keuken is terecht vermaard.

MAAR KOMT U OOK?

Schiphol heeft directe vluchten op Sint Petersburg, maar een complicerende factor blijft het Russische visumsysteem, ontworpen om toeristen te weren. Zonder uitnodiging geen visum; kent u geen Russen, dan bent u aangewezen op reisbureaus. Een project om op het vliegveld driedaagse visa te verkopen strandde vorig jaar in bureaucratische sabotage, maar wellicht proberen de autoriteiten het opnieuw. Ik hou u op de hoogte.

Boek uw hotel liefst ver van tevoren, zeker in de zomermaanden, anders resten slechts schemerige en verafgelegen sovjetbunkers als Pribaltiiskaja. In het centrum domineren vooralsnog perperdure paleizen als Astoria en Grand Hotel Europe. Wilt u het goedkoop houden, probeer dan hotels als Oktjaberskaja. Redelijk comfortabele kamers, gangdames die humeurig uw sleutels opeisen, krakend parket en kantines vol alerte valuta-prostituees: een tijdmachine naar de Sovjet-Unie. Overigens kunt u via agentschappen ook appartementjes huren. Lieve omaatjes die thee serveren zijn soms bij de prijs inbegrepen.