Het nieuws van 31 mei 2003

GESCHIEDENIS

Wanneer zijn bedrijven begonnen met duurzaam ondernemen? Of is het van alle tijden?

Tegen slavenarbeid Het idee van duurzaam beleggen ontstond in de 17de eeuw in de Verenigde Staten toen de Quakers voor hun beleggingen een aantal bedrijven gingen uitsluiten die gebruikmaakten van slavenarbeid. Deze voorloper van duurzaam beleggen kreeg eind 1900 navolging in het protestantse milieu in de VS. Christelijk gemotiveerde ondernemers en beleggers wilden niet investeren in ondernemingen die geld verdienden met `zondige' zaken zoals alcohol, tabak, gokken of pornografie.

Tegen de oorlog In de jaren '60 en '70 ontstond in de VS discussie over de Vietnamoorlog en het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime. Een toenemend aantal organisaties en instellingen begon in die periode druk uit te oefenen op bedrijven die bijvoorbeeld actief waren in de oorlogsindustrie of die banden hadden met Zuid-Afrika. Steeds vaker liep het protest ook via aandeelhoudersvergaderingen.

Ook in Nederland groeide in die jaren het maatschappelijk protest tegen met name multinationals, zoals Shell en Unilever. Vooral Shell, dat ook in Zuid-Afrika was vertegenwoordigd, lag regelmatig zwaar onder vuur.

Commissie Brundtland In 1987 concludeerde de VN-commissie Brundtland dat ondernemen en winst maken gepaard kunnen gaan met aandacht voor de eindigheid van bodemschatten en met zorg voor het milieu. De commissie introduceert hiervoor de term `duurzame ontwikkeling'. In de loop van de jaren '90 wordt het begrip `duurzaam' steeds vaker vervangen door `maatschappelijk verantwoord'. Bedoeling hiervan is duidelijk te maken dat het meer omvat dan het milieu alleen.

Meer ingeburgerd In de jaren '90 brak bij steeds meer bedrijven het gevoel door, dat men rekening moet houden met bijvoorbeeld de effecten op het milieu en met de bescherming van mensenrechten in de landen waar men opereert. Behalve maatschappelijke organisaties beginnen ook consumenten en aandeelhouders bij hun keuzes meer oog te krijgen voor `duurzame' aspecten. Naast een sterke groei in beleggingsfondsen die zich concentreren op bedrijven die maatschappelijk verantwoord ondernemen hanteren ook `gewone' beleggers (ABP en PGGM bijvoorbeeld) steeds meer duurzame afwegingen bij hun keuzes.

WAT IS DUURZAAM ONDERNEMEN?

Sommige begrippen omschrijven tegelijkertijd te veel en te weinig. Duurzaam ondernemen – of, zoals het ook vaak wordt genoemd: maatschappelijk verantwoord ondernemen – roept in het gebruik heel gemakkelijk associaties op. Met milieu, met mensenrechten, met goede doelen bijvoorbeeld. Maar wie zich met duurzaam ondernemen bezighoudt, komt er al snel achter hoe lastig het is om het begrip concreet in te vullen.

Geen goede doelen Vaak denken bedrijven al dat ze genoeg doen aan maatschappelijk verantwoord ondernemen, omdat ze bijvoorbeeld geld doneren aan goede doelen of omdat ze actief zijn in de buurten waar hun vestigingen staan. Volgens het ministerie van Economische Zaken, dat namens de Nederlandse overheid de activiteiten door ondernemingen op dit gebied coördineert, is dat te gemakkelijk gedacht.

Kernactiviteiten Het ministerie maakt een onderscheid tussen maatschappelijke verantwoordelijkheid en maatschappelijke betrokkenheid, op basis van het feit of de activiteiten betrekking hebben op de kernactiviteiten van de onderneming. Bij die indeling valt de aandacht voor mensenrechten, productveiligheid en eerlijke concurrentie onder maatschappelijke verantwoordelijkheid en sponsoring, buurtverbeteringsprojecten en vrijwilligerswerk onder maatschappelijke betrokkenheid.

EZ omschrijft het maatschappelijk verantwoord ondernemen als: ,,Een bedrijfsvoering die rekening houdt met de maatschappelijke aspecten en gevolgen (ongeacht tijd of plaats) van het handelen van de onderneming en het afleggen van verantwoording daarover.

Verschillende termen In Nederland hanteert men de termen `duurzaam' en `maatschappelijk verantwoord', in de Angelsaksische wereld heeft men het over `sustainability' en `corporate social responsibility'. De laatste tijd is de term `Triple P' erg in zwang: afkorting voor People, Planet, Profit.

ORGANISATIES

Het onderwerp duurzaam ondernemen heeft in een paar jaar tijd een complete industrie opgeleverd. Vooral adviesorganisaties pikken graag een graantje mee van de vraag van ondernemingen hoe zij tot een duurzaam beleid kunnen komen en – soms nog belangrijker – hoe ze dat beleid aan de buitenwereld kunnen verkopen. Maar er zijn ook veel `neutrale' organisaties die zich met duurzaam ondernemen bezig houden. Een kleine selectie:

Kennisnetwerken Duurzaam-ondernemen.nl is een intiatief van adviesbureau DHV om de kennis van bijvoorbeeld wetenschappelijke instellingen, bedrijven en overheidsinstanties op het gebied van duurzaam ondernemen samen te brengen. Op de website is veel informatie te vinden, in de vorm van artikelen, boeken e.d.

Samenleving & Bedrijf is het landelijk netwerk van bedrijven die via programma's kennis en ervaring op het gebied van maatschappelijk ondernemen willen uitwisselen.

www.duurzaam-ondernemen.nl

www.samen.nl

Richtlijnen Op het gebied van duurzaam ondernemen is nog maar zeer weinig verplicht als het gaat om de presentatie van de resultaten. Wel proberen vooral grote bedrijven meer eenduidigheid te krijgen in hun jaarverslagen. De meeste hanteren daarbij de richtlijnen zoals het Global Reporting Initiative (zie volgende bladzijde) ze heeft gepresenteerd op de VN-top vorig jaar in Johannesburg. Daarnaast heeft in Nederland de Raad voor de Jaarverslaggeving een advies uitgebracht over duurzame verslaggeving.

Bedrijven die willen weten wat ze in het buitenland wel en niet mogen doen, kunnen terugvallen op de (onverplichte) Richtlijnen die de Oeso heeft opgesteld voor multinationale ondernemingen. Deze gaan onder andere in op werkgelegenheid en arbeidsverhoudingen, wetenschap en technologie, milieu, openbaarmaking van gegevens, mededinging, financiering en belastingen. De Oeso-richtlijnen worden door het Nederlandse ministerie van Economische Zaken sterk gepromoot in het bedrijfsleven.

www.globalreporting.org

www.oesorichtlijnen.nl

www.rjnet.nl

Duurzaam beleggen De Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling (VBDO) biedt op de eigen website veel informatie. Handig is vooral dat er verschillende rapporten gratis te vinden zijn, zoals De Duurzaam Geld Gids waarin alle beleggings- en spaarproducten zijn te vinden voor mensen die hun geld duurzaam meer waard willen maken.

www.vbdo.nl

www.duurzaam-beleggen.nl

Praktijk en wetenschap Het Nationaal Initiatief Duurzame Ontwikkeling (Nido) is een overheidsinitiatief dat beldoeld is om wetenschappelijke kennis en praktijkervaringen samen te brengen. In afgebakende programma's proberen partijen concrete oplossingen te bedenken voor bijvoorbeeld een betere promotie van duurzame consumentenproducten.

www.nido.nu

Partijlid

Onlangs publiceerde de Volkskrant een paginagroot interview met Joan de Wijkerslooth, voorzitter van het college van procureurs-generaal (17 mei). Anders dan zijn voorganger, Doctors van Leeuwen, die lid was van D66, heeft De Wijkerslooth geen uitgesproken politieke kleur. Wel is hij lid van een politieke partij en dat al vanaf zijn 21ste, zo meldde hij desgevraagd. Hij beschouwt zijn partijlidmaatschap als iets wat je moet doen ,,als je een beetje ordelijk mens bent''. Deze opvatting vind ik bijzonder sympathiek. Onder aanvoering van de LPF is er vorig jaar veel lelijks gezegd over de gevestigde politieke partijen. Waar slechts 2,5 (inmiddels 2,6) procent van de bevolking lid was van zo'n politieke partij gaf het geen pas dat partijleden met elkaar en onder elkaar allerlei fijne baantjes verdeelden, van burgemeesters en commissarissen van de koningin tot bestuursfuncties bij adviesorganen en zelfstandige bestuursorganen en hoge ambtenaarsposten, zo luidde vaak de kritiek. Her en der dreigden schandaaltjes vanwege te zeer politiek gekleurde personen op belangrijke functies. Was het wel terecht dat docenten aan de opleiding politicologie van de Universiteit van Amsterdam overwegend links stemden en zelfs actief waren voor de PvdA? Kon een politiek commentator bij de Volkskrant of NRC Handelsblad lid zijn van een werkgroep onder auspiciën van de Wiardi Beckmanstichting, het wetenschappelijk bureau van de PvdA? Was het wel te verdedigen dat de moordenaar van Pim Fortuyn berecht ging worden door een rechter die lid was van diezelfde PvdA? Ex-minister Bomhoff van VWS vond zijn topambtenaar Peter van Lieshout te politiek betrokken en liet hem direct bij zijn aantreden overplaatsen naar een ander departement.