Ik droomde van verre continenten

Popmuzikant Annie Lennox is terug na een lange periode van afwezigheid. Met een eigen band. En eigen repertoire.

De taxichauffeur waarschuwt dat we ons naar een van de meest desolate gebieden van Noord-Londen laten brengen. Hoofdschuddend stopt hij voor een betonnen fabriekspand met een smoezelige glazen deur. Een ondoordringbaar fort, lijkt het, totdat we na minutenlang bellen en kloppen worden binnengelaten. Achter een kille ontvangstruimte en een labyrint van smalle gangetjes bevindt zich een hal van filmstudioformaat, die door Annie Lennox en band is gehuurd om er te repeteren voor de komende tournee. In één hoek de apparatuur; in de andere een bankstel en een tafel met koffiezetapparaat. De ruimte is verlaten, afgezien van de sprietige jongen die wat op de piano zit te pingelen. Ik nestel me alvast op de bank, als het joch zich van de pianokruk losmaakt en een hand naar me uitsteekt. ,,Hi, I'm Annie.''

Ze is jongensachtiger dan ooit, met haar tanige postuur en kortgeknipt, asblond haar. Als zangeres van het jaren tachtig-popduo Eurythmics was ze altijd al goed in androgyne gedaanteverwisselingen: de Elvis-vermomming uit de video van `Who's that girl' of de gemaskerde bodybuilderspose op de hoes van het album Touch (1983). Twintig jaar later heeft ze make-up en vermommingen goeddeels afgezworen, als was het om te benadrukken dat ze met haar solo-album Bare teruggaat naar de naakte essentie. Het is een sombere en ingetogen plaat waarop ze meer dan ooit haar ziel blootlegt; iets waar ze met Eurythmics-hits als `Sweet dreams (are made of this)' en `Here comes the rain again' nooit aan toe was gekomen. Moeder van twee dochters is ze inmiddels, en het popbedrijf interesseert haar nog maar matig. ,,Ik maak muziek als de inspiratie mij ertoe dwingt; niet omdat ik zo nodig nog meer hits moet scoren. Met Eurythmics raakten we verstrengeld in een gekmakende routine. Elk jaar een plaat, totdat we er bijna letterlijk bij neervielen.''

Op haar 22ste was Annie Lennox, geboren op eerste kerstdag 1954 in het Schotse Aberdeen, gestopt met haar studie dwarsfluit aan de Royal Academy of Music in Londen. Ze vond zichzelf een middelmatig fluitiste en wilde voorkomen dat ze zou eindigen als verzuurde lerares op een provinciale muziekschool. Favoriete platen van Stevie Wonder en Joni Mitchell brachten haar op het idee om zelf liedjes te gaan schrijven, terwijl ze zich in leven hield als boekverkoopster en serveerster. In het restaurant waar ze werkte, ontmoette ze in 1976 de kleurrijke muzikant Dave Stewart. Samen begonnen ze popgroep The Tourists; een frivool buitenbeentje in het punktijdperk met hun ironisch bedoelde, maar door het publiek bloedserieus opgevatte hitversie van Dusty Springfields `I only wanna be with you'.

Hun liefdesrelatie overleefde The Tourists niet, maar als muzikaal duo werden Dave en Annie des te hechter toen ze in 1980 onder de naam Eurythmics verder gingen. Op het, in Keulen met producer Conny Plank opgenomen, debuutalbum In The Garden vonden ze de uitgangspunten van hun melodieuze en hitgevoelige elektronische muziek; een formule die hen tot een internationaal popfenomeen liet uitgroeien. Doorslaggevend voor het succes was het belang dat Eurythmics in het ontluikende videotijdperk hechtte aan het visuele aspect. De videoclip van `Sweet dreams (are made of this)' was maandenlang niet van MTV te branden en Annie Lennox ontwikkelde zich met hulp van zorgvuldige belichting, visagie en wisselingen van uiterlijk tot een van de boeiendste poppersoonlijkheden van de jaren tachtig.

Moegestreden

De laatste stuiptrekking van Eurythmics vond plaats in 1999, toen de moegestreden Annie Lennox alleen nog aan de tournee bij het album Peace wilde meedoen als de opbrengst over Amnesty International en Greenpeace verdeeld zou worden. Intussen bracht haar solocarrière de cd Diva (1992) met de hit `Why', gevolgd door Medusa (1995) waarop ze smaakvolle covers zong van onder meer Neil Youngs `Don't let it bring you down' en Bob Marley's `Waiting in vain'. Het nieuwe album Bare werd wederom opgenomen onder de hoede van producer/muzikant Steve Lipson, die als rechterhand van Trevor Horn verantwoordelijk was voor de albums Slave To The Rhythm van Grace Jones en Welcome to the Pleasuredome van Frankie Goes To Hollywood. Lipson laat zijn zwaarmoedige elektronische klankdecors opzettelijk contrasteren met de bezieling en ontreddering in Lennox' stem, in nummers die een tijdloze sfeer van jazz-standards, soulballades en in een enkele geval zelf Keltische volksmuziek ademen.

Pas nu ze het nieuwe repertoire aan het instuderen is voor haar tournee, merkt Annie Lennox hoezeer de nummers verschillen van het oude materiaal. ,,Ik kom er niet onderuit om bij mijn optredens een aantal Eurythmics-nummers te zingen, voor de fans. Het valt me op hoe krachtig die hits allemaal waren, met onmiddellijk herkenbare hooklines en refreinen. Mijn nieuwe songs zijn meer ingetogen. Om het contrast niet al te groot te maken, kleden we sommige oudere nummers uit totdat alleen het geraamte overblijft. Het pompeuze, bombastische geluid van Eurythmics ben ik nu wel zo'n beetje ontgroeid. Het lijkt me interessant om te zien wat er van overblijft, als we het wat kleiner aanpakken.''

Het Eurythmics-duet `Sisters are doin' it for themselves' met Aretha Franklin rekent ze tot haar meest gekoesterde herinneringen. ,,Soul als genre was het domein van zwarte Amerikaanse artiesten. Maar bezieling is iets dat in alle muzieksoorten een rol speelt. Als vocalist ben je altijd op zoek naar manieren om het gezongene een zo groot mogelijke lading mee te geven. Dat lukt alleen als je gelooft in wat je zingt; als het echt uit het hart komt.

,,Toen ik als tiener voor het eerst een Motownplaatje hoorde, kon ik niet dromen dat ik later platen zou gaan maken met Stevie Wonder en Aretha Franklin. Het was een bijzonder vreemde ervaring om die onaantastbare grootheden in de opnamestudio te ontmoeten en op gelijke voet door hen behandeld te worden. Temeer omdat ik van nature verlegen ben en chronisch onzeker over mijn artistieke kwaliteiten. Wat Dave en mij met onze muzikale helden samenbracht, was dat we onze eigen nummers schreven. Iedereen kan wel een duet met Aretha Franklin willen zingen, maar voor Aretha was het een bijzondere ervaring omdat we haar niet vroegen om de beproefde Atlantic-hits te herkauwen. Nieuwe, frisse, goede songs werken als een paspoort om met andere muzikanten in contact te komen. Een goede zanger wordt volgens mij pas een echte artiest als hij of zij zelf nummers schrijft en persoonlijke emoties verwoordt. Stevie Wonder zou ons heus niet serieus hebben genomen als we hem een derderangs liedje hadden voorgelegd. Maar toen hij `There must be an angel' hoorde, was hij meteen enthousiast en greep hij bij wijze van spreken al naar zijn mondharmonica.''

Waren er momenten dat ze zich als het gezicht van Eurythmics achter Dave Stewart kon verschuilen? ,,Jazeker'', lacht Annie, ,,zodra er besprekingen gevoerd moesten worden met de platenmaatschappij of met onze bankmanager. Als er problemen waren, ging Dave ze te lijf terwijl ik nerveus om de hoek stond te loeren. Ondanks mijn verlegenheid was het onvermijdelijk dat mijn gezicht overal te zien was. Als je Mick Jagger bent, moet je niet zeuren dat je als het boegbeeld van de Rolling Stones wordt beschouwd. Ik maakte van mijn positie gebruik door me te verdiepen in de visuele aspecten van het popbedrijf. Bij mijn solocarrière heb ik daar profijt van, want ik weet precies hoe ik mezelf wil presenteren.''

Outsiders

In de naam Eurythmics lag besloten dat ze zich niet klakkeloos naar de Anglo-Amerikaanse poptraditie wilden voegen. ,,Dave en ik waren culturele outsiders. De verwijzing naar Europa in onze groepsnaam was een knipoog naar het avontuur dat we zochten in onze muziek. Als kind in het noordoosten van Schotland droomde ik van verre continenten en vreemde culturen. Mensen die 's ochtends koffie dronken in plaats van thee, en die een croissant bij het ontbijt aten! Toen ik op mijn eerste buitenlands vakantie voet op Belgische bodem zette, voelde het als een eerste stap om de wereld te gaan verkennen. Bij de opname van het eerste Eurythmics-album in Duitsland heeft Conny Plank ons laten kennismaken met de onbegrensde mogelijkheden van muzikale expressie. In zijn geval was dat een wereld van synthesizers en techniek, in dienst van het gevoel dat we met onze nummers wilden overbrengen.''

De precieze klank van synthesizer en de warmte van de menselijke stem gaan heel goed samen, vindt ze. ,,Een diepe synthesizerbasmelodie en het machinale ritme van een drumcomputer lenen zich bij uitstek om er een geëmotioneerde zangpartij bij te verzinnen. De brute kracht van machines roept een heftige reactie bij me op. Waarmee ik niet meteen wil zeggen dat mijn instinct me ingeeft om agressieve muziek te maken; integendeel. Van rapmuziek begrijp ik niet veel, omdat daar een volstrekt andere culturele achtergrond dan de mijne bij hoort. Net als jazz; het ontbreekt me aan de kennis om er warm voor te lopen. Als ik hier bij een repetitie even de kamer verlaat, staan mijn bandleden binnen de kortste keren jazz te spelen. Getalenteerde muzikanten willen kennelijk niets liever dan jammen op een jazz-schema. Eigenlijk zou ik het hun willen verbieden, want er is niets zo vervelend als het gefreak van gemankeerde jazzmuzikanten. Desondanks moet ik toegeven dat het nummer `The hurting time' van mijn nieuwe album wel een zeker jazzgevoel heeft. Geen freakjazz, maar de muziek die je laat op de avond in een rokerige club zou willen horen, met een heleboel soul erin.''

Na de slopende Eurythmics-jaren nam Annie Lennox voor lange tijd afscheid van het concertpodium, onder meer om zich aan de opvoeding van haar dochters (van 12 en 9) te wijden. De muziek van Bare wil ze hoe dan ook op het podium brengen, ,,omdat ik over twee jaar vijftig word en het misschien wel de laatste kans is om nog een beetje fit op tournee te gaan. Het popbedrijf drukt veel zwaarder op vrouwen dan op mannen, vooral als ze kinderen hebben. Als moeder kan ik onmogelijk net zo ongedwongen van huis weg als bijvoorbeeld een Mick Jagger. Die is waarschijnlijk nooit direct bij de dagelijks praktijk van het huishouden betrokken. Je kunt nog zo'n hulpvaardige man of zo'n goed kindermeisje hebben, maar the women get the babies! Ik had geen andere keus dan me in die jaren terug te trekken. Door de enorme populariteit van Eurythmics leek het alsof ik geen eigen leven meer had. Het was moeilijk om het gewone bestaan te hervatten, want in de supermarkt ben je nog steeds dat bekende gezicht. Ik hoop dat er niet meer alleen naar me gekeken wordt als naar die verheven superster, dan kan ik in mijn muziek iets van mezelf laten zien.''

Annie Lennox en band. RAI Congrescentrum, Amsterdam, 2/6. De cd `Bare' verschijnt 9/6 bij BMG.