Het complot van RaRa en BVD

Ter gelegenheid van de jaarlijkse Maand van het Spannende Boek die volgende week begint, heeft de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB) een boekje uitgebracht – noem het een thrillermaandgeschenk – geschreven door Nederlands productiefste thrillerauteur Tomas Ross. In drie maanden tijd verschenen er maar liefst drie boeken van zijn hand: De mannen van de maandagochtend, samen met Rinus Ferdinandusse, De zesde mei, over de moord op Pim Fortuyn en dan nu De klokkenluider.

Ross, bezeten als hij is van het functioneren van de BVD en de AIVD, zoals de Nederlandse geheime dienst sinds kort heet, haakt aan bij de recente Margarita-affaire. Omdat de BVD daarbij steken heeft laten vallen, evenals bij de beveiliging van Pim Fortuyn, de screening van kandidaten voor de LPF en het huwelijk tussen Willem Alexander en Máxima, heeft het parlement besloten tot instelling van een Commissie van Onderzoek naar de BVD/AIVD. Voorzitter van de commissie is PvdA-wonderboy Wouter Burger, min of meer gemodelleerd naar Wouter Bos. Al in de eerste zin van het verhaal verongelukt Burger op een wijze die doet denken aan de dood van de voormalige voorzitter van de IRT- enquêtecommissie, Maarten van Traa.

Spoedig komen Wouters zwangere echtgenote en haar vriendin, een voormalig fractiemedewerkster van Burger, erachter dat de politicus niet verongelukt kán zijn, maar is vermoord. De reden is dat hij te veel zou weten over de geheimzinnige actiegroep RaRa (Revolutionaire Anti-Racistische Actie) die Nederland vijftien jaar geleden opschrikte met aanslagen op bezinestations en supermarkten, uitmondend in het opblazen van het huis van staatssecretaris Aad Kosto en een explosie op het Ministerie van Binnenlandse Zaken. De daders van deze aanslagen zijn nooit gepakt en Ross reconstrueert wat de reden daarvoor zou kunnen zijn. Hij tovert een ingenieus Haags complot tevoorschijn waarin Kamerleden van diverse politieke partijen, BVD-ambtenaren en een hof-functionaris betrokken zijn.

Tomas Ross bedrijft het genre dat wordt aangeduid met de term `faction', een mengeling van fictie en werkelijkheid, maar houdt die twee in De klokkenluider beter uit elkaar dan in een aantal van zijn vorige boeken. Zo geeft hij dit keer de personages die bij het complot betrokken zijn en medeverantwoordelijkheid dragen voor moord en doodslag geen bestaande namen, al lijkt die van superschurk en hofdignitaris Radius wel erg veel op die van Felix Rhodius, directeur van het kabinet van de koningin.

Ross' uitgangspunt bij het schrijven van zijn faction-thrillers is dat zijn verhalen niet per se op de werkelijkheid hoeven te berusten, maar wel zo gebeurd zouden kúnnen zijn als hij ze schetst. Mij overtuigt hij er meestal niet mee, misschien ontbreekt het me aan een gezonde dosis complotdenken of heb ik te veel vertrouwen in de Nederlandse rechtsstaat. Ook bij De klokkenluider heb ik twijfels aan het realiteitsgehalte ervan, maar dat neemt niet weg dat Ross' interpretatie een spannend en met vaart geschreven verhaal oplevert. De ontknoping mag misschien niet helemaal geloofwaardig zijn, zijn reconstructie zet je wel aan denken over de vraag wie er achter de RaRa-aanslagen hebben gezeten, waarom de BVD daar nooit een vinger achter heeft kunnen krijgen en wat de niet democratisch gecontroleerde BVD/AIVD zoal in zijn schild voert.

Tomas Ross: De klokkenluider. Stichting CPNB. 96 blz. In juni gratis bij besteding van €13,45 aan Nederlandstalige boeken.