Drijven op de Kleine Prins

Toen Simon Carmiggelt zijn `Kronkels' wilde bundelen, klopte hij aan bij de Rotterdamse uitgeverij Ad. Donker. Het verzoek werd afgewezen, omdat uitgever Ad Donker (1908–1986) een eerdere bundeling van columns, van een toen veel bekendere journalist, slecht had verkocht. Een verkeerde inschatting van Donker, maar een kleine uitgeverij kan zich nu eenmaal weinig risico's permitteren. En klein (en onafhankelijk) is uitgeverij Ad. Donker sinds de eerste uitgave – het `entartete' Aus den Memoiren des Herrn Von Schnabelewopski van Heinrich Heine in 1938 – altijd geweest.

De anekdote over Carmiggelt is er een van de vele die te vinden zijn in het boekje Met vlinderstrik en boerenzakdoek, dat Lex Veldhoen over de uitgeversfamilie Donker schreef ter ere van het vijfenzestigjarig bestaan van het bedrijf. Uitgeverij Donker heeft een verleden van op- en neergang, een aaneenrijging van debacles – zoals het totaal mislukte Rotterdamse tijdschrift D.P., vernoemd naar de Delftse Poort – en successen. Een verkoopknaller was bijvoorbeeld de aanschaf van de rechten van De kleine prins van Antoine de Saint-Exupéry. Ad Donker komt naar voren als een eigenzinnige man, die ruzie maakte met de vereniging voor het boekenvak en met de uitgeversbond. Donkers kinderen werden vanaf hun tiende jaar aan het werk gezet in de uitgeverij.

In 1980 hield Ad Donker, 72 jaar oud, het voor gezien en nam zijn zoon Willem het over. In 1989 ging de uitgeverij bijna over de kop. Willem Donker zegt daarover in het boek: ,,Ik had kennelijk niet de boeken uitgegeven waarop mensen zaten te wachten.'' Een jonge schrijver die in die tijd een manuscript bij hem inleverde moest Donker uit financiële overwegingen weigeren. Jammer, want de auteur in kwestie, Marcel Möring, had hem waarschijnlijk uit de geldzorgen geholpen.

Hoe beperkt een boek over de geschiedenis van een kleine uitgeverij ook mag lijken, toch kan zo'n studie, zoals in dit geval, een tijdsbeeldoproepen. Jammer is wel dat Veldhoen eigenlijk niets meer heeft gedaan dan de transcripties van gesprekken met alle nog levende betrokkenen aan elkaar rijgen tot een min of meer chronologisch verhaal over de familie. Wie was bijvoorbeeld de bekende journalist wiens columns niet verkochten, waarna Donker afzag van de uitgave van Carmiggelts `Kronkels'? Daarnaast is de keuze om veel uit te weiden over het familieleven niet echt gelukkig geweest. Want wat heeft de lezer aan de mededeling dat Willem Donker vaak met zijn vriendje Aadje Borstlap op de hei ging zoeken naar sporen van Kabouter Puntmuts?

Lex Veldhoen: Met vlinderstrik en boerenzakdoek. Donker, een Rotterdamse uitgeversfamilie. Ad. Donker, 176 blz. €17,90