De naveltrui verving de wandelstok

Ruim vierhonderd pagina's fraaie foto's, schilderijen en tekeningen betrekking hebbend op Amsterdam door de eeuwen heen. Op iedere pagina staat een bondige, informatieve tekst die de afbeelding enige context biedt. Ziedaar Het A'dam boek. Dit boek vervult een lang gekoesterde wens van het Gemeentearchief van de stad, schrijft de gemeentearchivaris in het voorwoord. `We beschikken (met dit boek) over een publicatie waarin een groot aantal van de meest tot de verbeelding sprekende documenten van het archief is opgenomen.' Het A'dam boek verscheen vorige week tegelijk met de opening van de tentoonstelling `de Schatkamer' en is volgens het archief te beschouwen als de catalogus bij die tentoonstelling. In feite is dat niet zo, omdat er veel van het afgebeelde fraais afkomstig is uit het Amsterdams Historisch Museum en het Rijksmuseum.

Het A'dam boek roept soms een diep verlangen op. Zo houdt de lezer al bij de eerste foto in dit boek, op pagina 7 de pas in. We zien een man met snor, sigaartje en strooien hoed. Hij zit op een terras met voor zich een glas dat voor de helft is gevuld met onbestemde inhoud. In zijn rechterhand rust een wandelstok. De man staat op een uitsnede van een tekening van Leo Gestel (1881-1941) van het Rembrandtplein in 1906. Op pagina 19 staat de hele tekening. De tekening van Gestel toont wat er allemaal nog niet is op dit plein in 1906: gokhallen, broodjeszaken en snackbars bijvoorbeeld. Er is slechts één fietser te zien, er zijn geen auto's en ook straatmuzikanten, trottoirtekenaars, levende beelden, dronken Britten en waarzeggers ontbreken. Een eenzaam trammetje rijdt over het plein.

Op pagina 402 staan we weer met beide benen op de drassige grond. Het meest eigentijdse beeld in dit boek is dat van een kale man met namaaktieten. Hij staat in een opgetuigde roeiboot en houdt een glas bier in de hand. Naast hem bevinden zich nog vier als vrouw verklede mannen op het bootje. Het is een op prentbriefkaart vastgelegd beeld van de Canal Parade, onderdeel van de Gay Pride. Naast deze foto staat een jonge dame met naveltrui, gezien de gelaatsuitdrukking waarschijnlijk stijf van de pillen, in zichzelf gekeerd te dansen. Blijkens het onderschrift celebreert deze dame de dans in discotheek iT.

Het exhibitionistisch hedonisme van nu, met Heineken, hasj, coke en pillen contrasteert enigszins wrang met het schijnbaar onbekommerd in de zon op een autoloos plein genieten van een drankje anno 1906. Maar wie een verlangen op voelt komen naar de `goede oude tijd', bekijke de plaatjes over het aansprekers- en pachtersoproer, over het rasp- en spinhuis. Over het geheel genomen is er weinig waar we naar terug zouden willen.

Mariëlle Hageman: Het A'dam boek 1275-2003, Thoth/GAA, 411 pagina's €14,90