Tijd voor nieuwe journalistiek

,,Wat is nieuwe politiek?'' vroeg premier Balkenende, waarop een zaal vol journalisten in lachen uitbarstte. Balkenende bloosde. Ik weet het antwoord: de nieuwe Haagse politiek vereist nieuwe journalistiek en moet dus minder in beeld komen dan de oude. De overproductie van nieuws uit Den Haag bevestigt alleen maar dat er slechts wordt gepraat en niets wordt gedaan. We zijn dagelijks getuige van Haagse inside-grapjes waar we als kiezer weinig aan hebben. Een kwart minuut informatie uit vijftien minuten gehakketak aan de studiotafel.

De meeste wetten worden in Brussel gemaakt, maar daar is op een paar toegewijde correspondenten na niemand te vinden. Veel van die lachende journalisten in de zaal met Balkenende hadden dus eigenlijk iets beters te doen. En de publieke televisie had de nieuwe ploeg nog onwetende ministers en staatssecretarissen echt niet urenlang hoeven voor te stellen op drie netten tegelijk, terwijl de regeringsverklaring nog moet komen. Niemand die de twaalf commissariaten opsomde die de nieuwe minister van Verkeer en Waterstaat Karla Peijs combineerde met haar vorige baan in het Europese Parlement, want dat is dan weer te veel werk.

Een reportage over een persfotograaf van Trouw gaf het probleem scherp weer. Hij moest het nieuwe kabinet op het paleisbordes fotograferen. Vroeger stond daar anderhalve man en een paardenkop, vertelde hij. Nu staan er scholen journalisten met foto- en tv-camera. In tegenstelling tot vroeger moeten alle fotografen nu precies dezelfde, saaie ,,platte'' krantenfoto maken waar de gezichten goed op zijn te zien. Zouden ze dan niet beter met hun allen een paar fotografen kunnen afvaardigen? Steeds meer journalisten voor verhalen die steeds meer op elkaar lijken. Het Haagse perscorps is nu uitgedijd tot 250 leden.

Er zijn veel redenen voor de Haagse overproductie. Het nieuws is goedkoop te maken en het is voorspelbaar. Haagse redacties werken efficiënt, want ze kunnen in de stad blijven voor persconferenties en debatten die al ruim van tevoren op de agenda staan. Dat is prettig inroosteren en je hoeft niet zelf op zoek. Politieke partijen hebben voortdurend ruzie en ook dat is leuk. Veel politici zijn bekende Nederlanders die je niet meer aan het publiek hoeft voor te stellen. Ze komen graag op televisie en zijn voor alles in. Ze laten zich afblaffen door interviewers. Balkenende wilde zelfs met twee babes in een flight simulator gaan zitten. Daar kun je dan weer om lachen in Kopspijkers. Den Haag is dus een publiek gefinancierde soap met gratis bekende Nederlanders. Naarmate Den Haag irrelevanter wordt door de onzichtbare verbrusseling, neemt de amusementswaarde toe en komt het meer in het nieuws. De kaasstolp als antwoord op de globalisering.

Om de Haagse verveling te bestrijden, proberen sommige interviewers de politici een invalshoek op te dringen. In het Journaal vergeleek Marga van Praag premier Balkenende met president John F. Kennedy. Ze plakte een archiefopname van een toespraak van Kennedy over Balkenende heen. Bedoeld of niet, het werd een vorm van ironie. Bij die verlegen kijkende Balkenende moest ik denken aan de algemeen belachelijk gemaakte vice-presidentskandidaat Dan Quayle, die zichzelf ooit in een debat vergeleek met Kennedy. De dodelijke reactie van zijn veel oudere tegenstander is vaak herhaald op tv: ,,Ik heb Jack Kennedy persoonlijk gekend en ik weet wel zeker dat u geen Jack Kennedy bent.'' Balkenende versterkte het contrast door Kennedy's slogan nog eens in eigen tongval te herhalen: ,,Ask not wot your kuntrie can do for you but wot you can do for your kuntrie.''

Toch heeft Balkenende geleerd van de mediatraining, want later op de avond deed hij wijselijk niet mee aan een spelletje dat Ferry Mingelen voor hem had verzonnen. Zalm had Balkenende vorig jaar beschuldigd van ,,tegeltjeswijsheden'' en nu mocht Balkenende kiezen uit drie flauwe wijsheden op tegeltjes die waren geselecteerd uit reacties van kijkers, zoals ,,rechts inhalen'' of ,,Het wordt alleen maar beter, zes moeders voor Jan-Peter.'' Oh, wat geinig. ,,U kunt ze het beste maar verloten'', adviseerde Balkenende. En dan naar Nova voor een dieptegesprek over de NS met een staatssecretaris die dat staatsbedrijf pas een dag in haar portefeuille had. Misschien verspreekt ze zich in haar onwetendheid en dat is dan weer nieuws. Oude journalistiek.