Schimmen in een Tour de France zonder televisie

De Tour de France van 1948 was bijzonder, omdat het de laatste keer was dat de televisie er niet bij was, het einde van de zuiver schriftelijke verslaglegging. Er zijn meer redenen waarom regisseur Erik van Empel voor zijn documentaire Tour des légendes juist deze editie uitkoos. Een jaar later zou onder leiding van Fausto Coppi een ijzeren ploegentactiek worden ingevoerd. Het wedstrijdverloop was uiterst spectaculair. In de Alpen maakte Gino Bartali, de latere winnaar, een tijdsverschil van zeventien minuten goed op de gele-truidrager Louison Bobet en wendde daarmee een dreigende burgeroorlog in Italië af.

De belangrijkste reden was echter dat Van Empel een stuk van een voorpagina van een Belgische sportkrant bezat, over de etappe Briançon-Aix les Bains. Het vodje met een intrigerende, schimmige foto van renners op de besneeuwde flanken van de Galibier, vormt de rode draad van de film. Van Empel, een cameraman die veel werkte met Eline Flipse en John Appel, maakt met deze documentaire zijn regiedebuut en lijkt vooral het verschil te willen laten zien met de huidige, weinig aan de verbeelding overlatende rechtstreekse televisieverslaggeving van de Tour.

Via een proloog met een fan van Lance Armstrong en de begrafenis van Bartali (1914-2000), een Italiaanse wielerkapel en een renners zegenende Vlaamse priester, arriveert de film bij de fantastische verhalen van oude mannen, deelnemers en volgers van de Ronde van 1948. Uit een Belgisch krantenarchief komt een tekst uit 1948 te voorschijn, die voorspelt dat over vijftig jaar niemand meer het verloop van de beslissende etappe zal willen geloven. En Van Empel voert ontroerende gesprekjes met een nazaat van Jean Robic (winnaar van de Tour 1947), dorpsgenoten van `mooie' Louison Boubet en bejaarde toeschouwers die de Tour al een leven lang voorbij hebben zien rijden.

Er zijn bijvoorbeeld talloze foto's en er is zelfs filmmateriaal voorhanden. Waar de gesprekken over toen en impressionistische beelden van de Tour van 2002 aangeven uit wat voor stof legenden geweven worden, gaat Van Empel een stapje verder. Ook al was er in 1948 nog geen televisie, dat betekent niet dat beeldmateriaal geheel ontbrak.Om ons toch een schimmenrijk binnen te trekken zijn kunstgrepen vereist: door een loep vervormde glasnegatieven, griezelmuziek van Paul M. Brugge, een eveneens geheel negatief afgedrukt filmverslag, renners die in de zijspiegel van Van Empels Mercedes opduiken, de oud-renner Briek Schotte die op de plek naast de bestuurder is ingemonteerd, radiostemmen uit alle hoeken van de ether. Technisch is het een kunststukje, maar het is speelfilm, geen documentaire.

Tour des légendes. Regie: Erik van Empel. Met: Briek Schotte, Lucien Teisseire, Serge Laget. In: The Movies, Amsterdam; Lantaren/Venster, Rotterdam; Babylon, Den Haag; Filmschuur, Haarlem; Chassé, Breda.