Referendum niet nodig over Europese grondwet

Enkele politieke partijen hebben het plan geopperd een raadplegend referendum uit te schrijven over de voorstellen van de Europese Conventie. De burger zou zo meer bij de besluitvorming over de toekomst van Europa betrokken worden. Het is echter helemaal niet nodig via een soort schaduwverkiezing de Nederlandse positie over de Conventie te bepalen.

Het is veel zinvoller om tijdens de onderhandelingen in te zetten op de democratische legitimiteit van Europa. Als de onderhandelaars erin slagen de rol van het Europees Parlement te versterken, wordt de kloof tussen de burger en Europa automatisch overbrugd en zijn volksraadplegingen niet nodig.

Jammer genoeg is het nog niet zo ver. De ontwerptekst van de Conventie voor een Europese grondwet lijkt veelbelovend, maar is een onvoldoende basis voor een democratische en slagvaardige Europese Unie van 25 leden of meer. Het staat buiten kijf dat de Conventie een mooi resultaat aflevert wat betreft het burgerschap van de Unie, het toevoegen van een Handvest van Grondrechten, de fundamentele rol van het zogeheten subsidiariteitsbeginsel en de rol van de nationale parlementen. Maar de grootste problemen zijn tot het laatst bewaard. En juist daar is de democratische controle van het Europees parlement in het geding.

De hete hangijzers zijn het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB), het handelsbeleid en het financieel beleid. De rode draad is de besluitvormingsprocedure. De Conventie wil deze wijzigen door de huidige `pijlerstructuur' van de EU op te heffen. Nu is er een pijler met communautaire besluitvorming, waaronder bijvoorbeeld de interne markt en de Economische en Monetaire Unie (EMU) vallen. Verder zijn er twee pijlers met intergouvernementele besluitvorming, waar het Europees Parlement geen rol van betekenis speelt. Het betreft hier het buitenlands en veiligheidsbeleid en justitiële en binnenlandse zaken.

De vraag is hoe voortaan een gemeenschappelijk buitenlands of justitieel beleid tot stand moet komen. De voorstellen die de Conventie nu heeft gedaan, hebben geen plaats ingeruimd voor enige vorm van democratische controle, en ze zijn daarom onroereikend.

Als de Unie een vuist wil maken in het buitenlands beleid, moeten de lidstaten minder met unanimiteit stemmen en moet het Europees Parlement meer betrokken worden. Maar in de blauwdruk voor de nieuwe Europese grondwet blijft het Parlement weer buiten spel staan.

Ook in de voorstellen voor het externe handelsbeleid ontbreekt democratische controle op het sluiten van handelsakkoorden met derden.

Op het terrein van financieel beleid heeft het Europees Parlement zelfs substantieel aan invloed inboet. Thans wordt het meerjarig financieel kader samen door Raad en Parlement vastgesteld door middel van een interinstitutionele overeenkomst. De Conventie stuurt echter aan op een eenzijdige bevoegdheid van de Raad, het Europees Parlement zou hooguit een raadgevende rol spelen of instemming moeten geven. Dat is dus een verlies. Het `Project Europa' kan alleen slagen als de architecten van de Europese grondwet afdoende ruimte geven aan Europese volksvertegenwoordigers om vorm te geven aan het Europa van de toekomst. Pas dan zal Europa draagvlak krijgen in de samenleving. Een raadplegend referendum over de nieuwe grondwet is slechts een doekje voor het bloeden.

Elly Plooij-van Gorsel is lid van het Europees Parlement(VVD) en woordvoerder Externe betrekkingen namens de liberale fractie.

WWW.NRC.NL/OPINIE: Is een referendum over een nieuwe Europese grondwet zinvol?