Mooi liedje als conflictstof

In haar documentaire This is not your song gaat de Bulgaarse cineaste Andela Peeva op zoek naar de wortels van een liedje dat ze kent uit haar jeugd. Peeva reisde vanuit Sofia naar Turkije, Griekenland, Bosnië, Servië en Macedonië en sprak met componisten, musici, geestelijken en kenners van de plaatselijke volkscultuur. In de gehele Balkan blijkt de melodie bekend te zijn, maar iedereen claimt overal dat het uit het eigen land afkomstig is. De queeste is een mooi uitgangspunt voor een documentaire, zeker als het beoogde antwoord op de vraag niet wordt gevonden, maar er wel een ander, veel belangrijker thema uit oprijst: het auteursrecht op een melodie als metafoor voor de nog altijd explosieve verhoudingen in de regio.

In Turkije ontwikkelde Katip, de hoofdpersoon uit de plaatselijke versie, zich in de jaren zestig tot filmheld. De regisseur beweent voor het affiche de verdwenen gebouwen van Istanbul en tal van medewerkers van de film.

Tot verbazing van de filmmaakster doet het sentimentele wijsje in het huidige Turkije dienst als krijgslied in een militaire parade. Op Lesbos vindt ze weer een andere variant, over een man die zijn zakdoek met honderd muntstukken is verloren.

In Sarajevo blijkt de melodie, onder Tito verboden, inmiddels tot een ware moslimpsalm te zijn uitgegroeid. Een opname daarvan, aangehoord door een Macedonische derwisj, wordt afgedaan als ,,een lied van de jihad''. Dit is ons lied, zegt de geestelijke stellig.

En zo gaat het maar door op Peeva's reis. In Servië maakt het liedje, hier het legendarisch mooie zigeunermeisje Koshtana bezingend, de jonge man in een aantal bejaarde cafébezoekers wakker. Maar zodra Peeva de opname uit Bosnië ten gehore brengt, slaat de stemming om. Hier is sprake van plagiaat, diefstal en opruiing, briesen de aanwezigen, waarna de filmmaakster het vege lijf redt. In haar eigen land, op een patriottisch feest suggererend dat het lied eigenlijk Turks is, dreigt een accordeonist wie dat betoogt persoonlijk op te hangen.

De film bevat mooie opnamen van hoogbejaarde Serviërs, die beweren kleinkind te zijn van de vrouw uit het lied. Want dat de hoofdpersoon echt heeft bestaan, alleen daarover zijn verschillende de Balkanvolkeren het eens.

Het uur van de wolf: Ieder zingt zijn eigen lied, NPS, Ned.3, 20.28-21.30u.