Meer rechtszaken blijven op de plank liggen

Veel zaken blijven liggen door gebrek aan rechters en officieren van justitie. Toch wordt er verder op bezuinigd. De politie ,,moet het rustig aan doen''.

Zes jaar staat er voor een student die de ambitie heeft om rechter te worden. Gelouterde juristen en advocaten die hun carrière willen voortzetten bij de zittende magistratuur moeten een opleiding van een jaar volgen. De belangstelling is groot, zei een woordvoerder van de Raad voor de rechtspraak vorig jaar toen een aanhoudende stroom opgepakte bolletjesslikkers het gerechtelijke apparaat dreigde te verstikken. Een wervingsactie om vijfduizend nieuwe rechters aan te stellen, noodzakelijk om de werkdruk op de rechtbanken enigszins te verlichten, zou jaren in beslag nemen. Maar nu de eerste lichtingen van rechters in opleiding aan instroom toe zijn, dreigt een vacaturestop. Gedwongen door bezuinigingen kunnen de rechtbanken in met name de grote steden geen nieuwe rechters meer benoemen.

Volgende week overlegt het bestuur van de Raad voor de rechtspraak met minister Donner. In dat gesprek zal de raad de minister duidelijk maken dat hij zonder extra geld zijn ambities in het landelijke veiligheidsplan aanzienlijk zal moeten bijstellen. Rechtbanken krijgen niet alleen te maken met stagnatie in de benoeming van nieuwe rechters, er komt ook een vacaturestop voor ondersteunend personeel. Het wegwerken van de achterstanden in af te handelen strafdossiers zal niet lukken. Er zullen juist meer zaken op de plank blijven liggen.

Terwijl het aantal nieuwe, bij het openbaar ministerie aangebrachte strafzaken tussen 2001 en 2002 steeg met 13 procent, steeg het aantal `zittingsgerede zaken', zaken die afgerond liggen te wachten op een zittingsdag bij de meervoudige strafkamer met 14 procent en bij de politierechter met 7 procent. Het aantal zittingsgerede zaken voor de kantonrechter steeg met 36 procent, zo bleek eerder deze maand uit het jaarverslag van het openbaar ministerie. Het totale zittingstekort voor de rechtbanken betreft inmiddels 6000 strafzaken, 16.000 zaken lagen vorig jaar te wachten voor afhandeling door de kantonrechter. In toenemende mate wordt de zogeheten `redelijke termijn' van afhandeling van een strafzaak overschreden. Dat leidt in de praktijk tot het `niet ontvankelijk verklaren van een zaak tijdens de zitting of aanzienlijke strafvermindering.

Bij het openbaar ministerie speelt als gevolg van opgelegde bezuinigingen eenzelfde problematiek. Ook daar wordt fors bezuinigd op personeel. Een aantal parketten, ook weer voornamelijk in de grote steden, heeft inmiddels een vacaturestop ingesteld. De instroom van nieuwe officieren van justitie, maar ook van ondersteunend personeel stagneert. Het komt volgens woordvoerder K. den Bakker van het Nederlands Politie Instituut in de praktijk steeds vaker voor dat de politie van het openbaar ministerie het consigne krijgt om het wat rustiger aan te doen met opsporingswerk. Want justitie kan de verwerking niet bolwerken. Terwijl de regiokorpsen bij het afsluiten van het prestatiecontract met het ministerie van Binnenlandse Zaken juist heeft afgesproken om jaarlijks 40.000 extra zaken bij justitie aan te dragen. Vorig jaar bleven 14 onderzoeken naar omvangrijke mensensmokkelorganisaties `op de plank liggen'. De bewijsvoering was rond, de verdachten waren bekend, maar de officier had geen capaciteit om de zaken af te handelen, zo blijkt uit de Politiemonitor 2002.

Ook de politie verwacht problemen met de financiering van de toegezegde uitbreiding van het aantal formatieplaatsen (4000). De normvergoeding moet omhoog, als was het maar om het personeel te voorzien van de communicatie- en automatiseringsuitrusting. Bovendien, zo gaven de Raad van hoofdcommissarissen en het korpsbeheerdersberaad eerder deze maand in informeel overleg met de Tweede Kamer aan, is de bureaucratie bij de politie te ver doorgeschoten.

In de jongste nieuwsbrief van het NPI noemt voorzitter Opstelten van het Korpsbeheerdersberaad ondermeer de papierwinkel na aanhouding van een dronken automobilist, de afhandeling van minderjarige criminelen of de het vele papierwerk bij een DNA-onderzoek.

Woordvoerders van het openbaar ministerie en de Raad voor de rechtspraak zeggen dat bij ongewijzigd financieel beleid de ambities van het veiligheidsplan niet gehaald zullen worden. En het gevolg is dat rechtbanken daarmee terecht komen in een neerwaartse spiraal. Want als de productie daalt, leidt dat binnen de huidige financiering in het volgende jaar tot verdergaande bezuiniging.