Zielig eendje krijgt vleugels

Met de uitbreiding van de EU in mei 2004 wordt een nieuwe vervoersmarkt van 70 miljoen consumenten opengelegd. Ryanair spreekt over `laaghangend fruit' in Oost- en Midden-Europa. Lokale ondernemers zitten ook niet stil.

Oost-Europese zakenlieden in glimmende maatkostuums en Italiaanse mannequins behoren tot de geregelde passagiers op de vlucht tussen Bratislava en Milaan. De prille Slowaakse prijsvechter SkyEurope is pionier in het low cost luchtvervoer tussen het oude hart van Europa en de haute-couture van het kapitalisme: Milaan, Berlijn, Zürich, München. SkyEurope heeft nu nog kleine toestellen en vliegt op een beperkt aantal bestemmingen, maar topman Christian Mandl heeft met het oog op de aanstaande toetreding van tien nieuwe leden tot de EU – waaronder acht voormalige Oostbloklanden – grote plannen.

Het propeller-toestel van SkyEurope schuddebuikt in de daling naar het vliegveld van Bratislava. Het vliegtuig, een Embraer 120 van SkyEurope, is een modern toestel van Braziliaanse makelij. De bemanning is opgeleid volgens West-Europese normen, de bediening aan boord is uitzonderlijk hoffelijk. In een breuk met het gebruik bij de prijsvechters levert SkyEurope gratis koffie en een broodje. ,,Dat heeft een praktische reden: innen en het bijhouden van de kas zou meer kosten dan opbrengen'', zegt Mandl. Bovendien sponsort Nestlé de koffie. Bratislava's M.R. Stefanik Airport blijkt een moderne luchthaven te zijn, met een vlotte afhandeling bij de paspoortcontrole en voorwaar vriendelijke taxichauffeurs.

Slowakije is met zijn relatief lage kosten (lonen, vastgoed, belastingen) en goede infrastructuur een ideale plaats om in de kapitaalsintensieve luchtvaartindustrie een prijsvechter te beginnen. ,,Wij zijn de eerste lagekostenmaatschappij in een lagekostenland'', zegt Mandl. ,,Ik denk ook dat we de eerste `low cost' zijn die voornamelijk zakenlieden trekt.'' Het vliegveld van Bratislava is zestig kilometer verwijderd van Wenen. SkyEurope doet er veel aan om Oostenrijkers over te halen met hen te vliegen tegen een tarief dat 30 tot 40 procent lager ligt dan dat van Austria Airlines en andere grote maatschappijen. Passagiers kunnen in Wenen de bus van SkyEurope naar Bratislava pakken voor tien euro.

Slowakije was een zielig eendje na de opsplitsing in 1993 van Tsjechoslowakije in twee aparte staten. De rijkere en grotere `hoofdstaat' Tsjechië kwam het beste uit de boedelscheiding en erfde onder meer de luchtvaartmaatschappij CSA. Zo kwam Slowakije zonder nationale luchtvaartmaatschappij te zitten en dat is in feite zo gebleven. Er kwamen weliswaar twee nieuwe maatschappijen, Air Slovakia en Slovak Airlines, maar op een enkele lijnvlucht na voeren de twee bedrijven alleen charter-operaties uit.

Christian Mandl (29), een Belg, zag toen hij vanaf het midden van de jaren negentig als adviseur namens de Europese Unie regelmatig in Oost-Europa kwam, de potentie van het gebied. Met zijn landgenoot Alain Skowronek zocht hij het avontuur. Begin vorig jaar richtten ze samen SkyEurope op met als doel vanuit Centraal-Europa een heel netwerk van goedkope vluchten op te bouwen. De Spaanse vrachtvervoerder Swiftair bleek bereid een aandeel van 49,75 procent in het nieuwe bedrijf te nemen en een startkapitaal van 5 miljoen euro te verstrekken. Mandl: ,,De kennis op het gebied van de luchtvaart is groot in dit deel van de wereld. CSA is tachtig jaar oud. Voor ons personeel konden we putten uit de vroegere Slowaakse werknemers van CSA.'' SkyEurope was binnen een jaar de grootste luchtvervoerder in Slowakije.

In februari van dit jaar wist Mandl nieuwe investeringen aan te trekken van een internationaal consortium, waarin onder andere de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling en ABN Amro zitting hebben. Het aantal bestemmingen breidt zich intussen gestaag uit. In juli wordt een verbinding tussen Bratislava en Londen-Stansted geopend, een maand later gaat de route naar Parijs-Orly open.

Mandl en Skowronek hebben meer ambities. Alle buurlanden van Slowakije, uitgezonderd Oekraïne, horen bij de toetreders tot de EU volgend jaar. De eigenaren van SkyEurope hebben plannen om nabij de grote steden van de nieuwe lidstaten bases te vestigen en zo een netwerk van verbindingen tussen de gevestigde leden van de EU en de nieuwkomers op te zetten. Polen, buurland van Slowakije, is met 38 miljoen inwoners de vetste kluif. Vanuit Warschau wordt nog niet door prijsvechters gevlogen; SkyEurope heeft er wel oren naar. de drie Embraer-vliegtuigen zullen dan niet volstaan. Maar de eerste Boeing 737 voor SkyEurope is besteld.

De plannen van SkyEurope zijn niet uniek. Grote `gevestigde' prijsvechters zoals Ryanair en Easyjet, die beide zijn gericht op agressieve groei, zullen Oost-Europa niet links laten liggen. De financiële topman van Ryanair, Howard Millar, zei onlangs op een luchtvaartconferentie in Londen dat zich op de vervoersmarkt in Oost-Europa ,,veel laag hangend fruit'' bevindt. Ga maar na: er komen op 1 mei 2004 ruim zeventig miljoen nieuwe consumenten bij, met groeiende inkomens en een grote reishonger. Omgekeerd kennen de nieuwe Oost-Europese en Midden-Europese lidstaten (Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Polen, Slovenië, Slowakije, Tsjechië – behalve deze acht worden ook Malta en Cyprus lid) een algehele kostenstructuur die nog jaren veel lager zal liggen dan in de rest van de EU.

Is SkyEurope niet bang voor de komst van Ryanair? Mandl: ,,Welnee, laat maar komen. Als Ryanair hier neerstrijkt is dat het duidelijkste bewijs dat het gebied potentie heeft. En wie weet, kopen ze ons wel uit.''