Klem tussen twee werelden

Turkse en Marokkaanse jongeren trouwen graag `uit liefde'. Maar de normen van de gemeenschap staan hun nauwelijks toe elkaar te leren kennen.

. In Nederland wonende Turken en Marokkanen van de eerste generatie zijn vaak uitgehuwelijkt, of op zijn minst is hun huwelijk door familie gearrangeerd. Deze pre-moderne patronen zijn in hoog tempo aan het verdwijnen. Turkse en Marokkaanse jongeren in Nederland willen doorgaans het liefst zelf hun toekomstige man of vrouw uitzoeken. Ze vragen hun ouders om raad en stellen soms introducties op prijs, maar ze streven naar een `moderne' partnerkeuze. Ze willen trouwen uit liefde.

Dan moeten ze wel kunnen vaststellen of er sprake is van liefde, met andere woorden: ze moeten de kans krijgen elkaar goed te leren kennen. En daar kampen Turkse en Marokkaanse jongeren in Nederland met een levensgroot probleem: de normen binnen hun gemeenschap staan hun nauwelijks toe om met elkaar om te gaan. Het aanknopen van vriendschapsbanden met iemand van het andere geslacht stuit op afkeuring van ouders, familie en verdere omgeving.

Erna Hooghiemstra, tot voor kort als onderzoeker werkzaam bij het Sociaal en Cultureel Planbureau, nu waarnemend directeur van de Nederlandse Gezinsraad, interviewde voor haar vandaag verdedigde proefschrift Trouwen over de grens een kleine honderd jongeren uit deze categorieën. Zelf iemand uitzoeken is belangrijk, zeggen zij. Opleiding, werk en vrije tijd spelen zich af buiten het gezichtsveld van hun ouders, zodat ze aan hun kennis weinig hebben: een heel andere situatie dan op het platteland van Turkije of Marokko.

De jongeren leven in een moderne, gesegmenteerde samenleving, maar de omgangsvormen zijn daaraan niet aangepast. Meisjes en jongens hebben daar allebei last van, zij het op een andere manier. Meisjes bederven hun reputatie door contacten met jongens; jongens kunnen wel omgaan met Nederlandse meisjes, maar dat zijn weer geen potentiële huwelijkskandidaten. Want voor zowel jongens als meisjes geldt dat ze in de eerste plaats willen dat hun partner moslim is. De jongeren tonen zich zeer bewust van hun paradoxale positie. Ze zien wat de prijs kan zijn als je elkaar niet goed kent: een spoedige echtscheiding. Dat laat hun twee opties: stiekem de tijd nemen en de reputatie riskeren, of een korte kennismaking en gokken dat het goed gaat.

Deze verwrongen huwelijksmarkt is een van de oorzaken van de nog altijd zeer omvangrijke huwelijksmigratie. Ook van de Turken en Marokkanen die in Nederland zijn geboren – de `tweede generatie' – haalt tweederde een bruid of bruidegom uit het land van herkomst, zo blijkt een analyse die Hooghiemstra heeft kunnen uitvoeren op gegevens uit het GBA, de opvolger van het bevolkingsregister. In het land van herkomst verkeren ze in een context van vakantie en familiefeesten, waar ze vanwege de `vertrouwde omgeving' meer ruimte hebben om potentiële partners te ontmoeten.

Maar er zijn voor jongeren meer redenen om de blik te richten naar het land van herkomst. Uit eerder onderzoek, onder meer van het SCP, was al bekend dat de verschillen in toekomstbeelden van jongens en meisjes aanzienlijk zijn. Meisjes streven grosso modo naar een gelijkwaardige relatie waarin beiden werken en beiden een deel van het huishouden op zich nemen. Een groot deel van de jongens ziet zichzelf als kostwinner en zoekt een vrouw die voor het huishouden zorgt. Dat matcht slecht. Vooral hoger opgeleide Turkse meisjes geven aan dat stedelijke jongemannen uit Turkije modernere opvattingen hebben dan hun Turkse leeftijdgenoten uit Nederland. En jongens die klagen dat de meisjes in Nederland te vrij willen zijn, die vinden in het land van herkomst meer traditioneel georiënteerde partners. In de interviews geven jongeren aan dat ze hun situatie op de lange termijn bezien. Zo zegt een meisje dat zij ongehuwd samenwonen voor zichzelf uitgesloten acht, maar dat haar dochters dat later wel mogen. Anderen vinden dat al te wild, maar hun dochters mogen wel later uitgaan.

Het op grote schaal naar Nederland halen van partners uit de herkomstlanden vertraagt ongetwijfeld de integratie van Turken en Marokkanen in Nederland. Maar het zou een misverstand zijn, zo leert het onderzoek van Hooghiemstra, om de huwelijksmigratie te zien als een uiting van hang naar traditionalisme. In tegendeel, het is voor Turkse en Marokkaanse jongeren in Nederland een belangrijke manier om vorm te geven aan het moderniseringsproces waar ze midden in staan.