Britse politici in loopgraven over grondwet EU

Vandaag presenteert de voorzitter van de Conventie voorstellen voor een grondwet van de Europese Unie. Nu al strijden de Britse partijen erover.

De regering heeft het geruststellend over ,,een paar losse eindjes vastknopen''. Maar als je de oppositie hoort, denk je dat het land een nieuwe Doomsday staat te wachten. De ontwerpgrondwet voor de Europese Unie, waarvan gisteren een eerste deel is gepubliceerd, heeft de Britten hun vertrouwde loopgraven ingejaagd.

Premier Blair en het grootste deel van zijn Labour-partij willen van de EU een economische en militaire supermacht helpen maken, die welvaart en veiligheid van alle burgers dient. De EU landen delen daartoe vanouds een deel van hun macht. En het vaststellen van een reeks algemene beginselen heeft volgens Blair praktische waarde.

De Conservatieve Partij, gesteund door de eurosceptische pers, ziet daarentegen een federale superstaat groeien, die steeds meer soevereine Britse macht opslurpt en burgers hindert. ,,Dit betekent de schepping van een politieke unie'', zei Michael Ancram, Tory-woordvoerder voor Buitenlandse Zaken, gisteren. ,,Dit is een daadwerkelijke stap weg van ons vermogen om onze eigen toekomst vast te stellen.''

`Europa' ligt al een tijdje ultragevoelig met het aanstaande besluit van de regering over Britse deelname aan de euro. Op 9 juni maakt ze vermoedelijk bekend dat de tijd daarvoor nog niet rijp is, maar met de optie om later alsnog een referendum te houden. Het stond al vast dat daarna een fel debat zou uitbreken over de vraag hoe Europees de Britten eigenlijk willen zijn. De voorstellen voor een Europese grondwet, geschreven door een Conventie onder leiding van de Franse oud-president Valéry Giscard d'Estaing, hebben dat gevecht vervroegd.

Het Conservatieve schaduwkabinet heeft bloed geroken. De Tories eisen een referendum zodra de grondwet in een later stadium scherpe contouren krijgt. Dat doen veel andere landen immers ook, aldus de partij van Iain Duncan Smith vroom, maar met méér dan een schuin oog op de peilingen die zeggen dat de meeste Britten óók niets zien in zo'n superstaat.

Peter Hain, de Britse regeringsonderhandelaar in Giscards Conventie, houdt vol dat een referendum helemaal niet nodig is. Volgens hem komen er geen kwesties aan de orde die de nationaliteit bedreigen. De Conventie doet slechts voorstellen om het bestaande ,,warrige vlechtwerk'' van regels overzichtelijk te maken.

Jack Straw, de minister van Buitenlandse Zaken, sloot vorige week een referendum zelfs categorisch uit. Het belang van een zaak is geen argument, aldus Straw. Er zijn immers referenda gehouden over bijzaken als de pubsluitingstijden, maar weer niet over meedoen aan een oorlog. Er is maar één echte trend, zei hij. De referenda die zijn gehouden, gingen over ja-nee-kwesties, niet over graduele veranderingen. Daarin past een referendum over wel of geen Schots parlement, een EU-lidmaatschap of de euro. Maar een referendum over de fine tuning van bestaande regels niet, aldus de minister.

Hain eiste gisteren alvast een Britse overwinning op nadat onder zijn druk het woord `federaal' uit de ontwerptekst was geschrapt. Uit Hains kring komt zo goed als zeker ook het bericht, in de Financial Times van vanochtend, dat het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk hun nationale veto zullen behouden voor het buitenlands beleid van de EU, bijvoorbeeld in de Balkan of het Midden-Oosten. Daarover wordt vandaag meer bekend, als Giscard de rest van zijn voorstellen publiceert.

Maar het is de vraag hoe lang de Britse regering kan volhouden dat een referendum overbodig is, gezien het `bijzaakkarakter' van de grondwet. Duidelijk is bijvoorbeeld nu al dat Londen heeft ingestemd met de concrete vaststelling dat Europees recht voortaan boven Brits recht gaat. Dat was in praktijk al zo, maar op een paar cruciale punten, zoals de berechting van moordenaars en pedofielen, maakt de regering-Blair vergaand gebruik van haar eigen manoeuvreerruimte. Ook op politiek brisante onderwerpen als asiel en immigratie en arbeidsrecht gaan Europese regels voortaan vermoedelijk voor. Het zou knap zijn als Hain dat geloofwaardig kan blijven uitleggen als het vastknopen van losse eindjes. En of Blair een referendum kan blijven afwijzen als een meerderheid van de landen op het continent er wel een houdt, valt ook te bezien. You win one, you lose one, is het pragmatische beleid dat de regering tot nu toe in de onderhandelingen van de Conventie heeft gevolgd. Die houding lijkt ze zich thuis nog niet te willen permitteren.