Partijraad kritisch over CDA-lijn

Een mager applausje voor premier Balkenende en een heleboel scherpe vragen aan de leiding. De CDA-partijraad geeft de voorlieden een boodschap mee.

Als CDA-leider Jan Peter Balkenende is uitgesproken volgt de staande ovatie. Het is een plichtmatig applaus, want het komt nadat de leden van de CDA-partijraad, zaterdag bijeen in de Utrechtse Jaarbeurs, vrijwel uitsluitend kritiek hebben geuit op de resultaten die Balkenende en zijn onderhandelingsteam in de formatie hebben behaald.

In zijn toespraak vergelijkt de CDA-leider, die ook buiten zijn partij in zijn eigen woorden ,,bakken kritiek'' heeft gekregen, zichzelf met ,,een piloot in de mist''. ,,Vertrouwend op je instrumenten, weten wat je koers is, en met rechte rug'', zegt Balkenende. Hij hamert op alle goede zaken die zijn bereikt: de vijf CDA-vrouwen die in het kabinet komen, de vrijheid van onderwijs die ,,fier overeind staat'', de ,,verzekerde zorg'', en het ,,levensloopbeleid''.

De mislukte onderhandelingen met de PvdA onder begeleiding van informateurs Piet Hein Donner en Frans Leijnse krijgen slechts een indirecte verwijzing als Balkenende `Piet Hein' bedankt ,,voor alles wat hij heeft gedaan in de informatie''. Ook weerspreekt de beoogd premier berichten als zou hij met zijn voormalige mentor zijn gebrouilleerd. ,,Onze verhouding is uitstekend!'' Donner zelf heeft de vergadering kort voor het begin van de toespraak verlaten ,,wegens verplichtingen elders''.

De partijraad maakt geen gebruik van haar mogelijkheid om politieke uitspraken te doen in de vorm van resoluties. Er zijn er twee vooraf ingediend: een over het vertrek, kort na de verkiezingen, van Kamerleden Theo Meijer en Theo Rietkerk en een over het specifiek pardon voor asielzoekers, maar die worden weer ingetrokken. Toch wil dat niet zeggen dat de leden van de partijraad hun voorlieden in de landspolitiek geen ,,boodschap meegeven''.

Dat gebeurt echter vóór aanvang van de plenaire vergadering in ,,deelsessies''. Daar loopt de temperatuur soms hoog op. Zoals bij de vergadering onder leiding van vice-fractievoorzitter Gerda Verburg en beoogd minister Aart-Jan de Geus (Sociale Zaken). ,,Ouderen zijn bang voor het kabinet Balkenende II'', zegt iemand uit Groningen. Een ander ,,weet niet hoe hij moet uitleggen op verjaarspartijtjes dat het CDA nog een sociale partij is''. En er zijn wethouders uit gemeenten als Alphen aan den Rijn, Bodegraven en Noordwijkerhout die straks belast zijn met de uitvoering van de Haagse maatregelen. Zij vragen om wat meer tijd voordat de nieuwe keuringen van WAO'ers van kracht worden. ,,U wilt dat wij meedoen, maar dan moeten we ook genoeg geld krijgen voor een goede implementatie. U moet niet uw problemen bij ons over de heg gooien.''

Verburg meent dat ,,de bonden en media'' zich schuldig maken aan verkeerde beeldvorming. ,,Het is niet waar dat straks WAO'ers zomaar in de bijstand terecht komen. En ouderen en chronisch zieken hoeven niet bang te zijn want er komen tegemoetkomingen en regelingen om de zwaksten te ontzien.'' Een boze wethouder wil weten waarom ,,de Tweede-Kamerfractie ruzie uitlokt met de vakbonden. Er lag toch een compromis over de WAO van de SER?'' Verburg gaat daar niet op in maar draait het om: ,,We lokken geen ruzie uit. Het lijkt erop dat de bonden ruzie zoeken.''

De Geus wordt scherp ondervraagd over zijn eerdere uitspraak dat hij ,,een ontkopppeling'' tussen de lonen van werkenden en uitkeringen niet zou `meemaken'. Hoe zit dat, vraagt iemand, gaat De Geus werkelijk aftreden als er geen loonmatiging komt in het bedrijfsleven? De Geus herhaalt: ,,aan ontkoppelen daar werk ik niet aan mee.'' En: ,,Ik zit niet in het kabinet om de solidariteit kapot te maken tussen mensen die werken en mensen die niet werken.''

Overigens denkt De Geus dat het niet tot ontkoppeling van lonen en uitkeringen komt. De uitkeringen blijven gekoppeld aan de ambtenarenlonen en hij zal ,,een beroep doen'' op de sociale partners, werkgevers en werknemersorganisaties, om de lonen niet meer te laten stijgen dan de inflatie. Kan De Geus garanties geven dat dat ook gebeurt, vraagt iemand. Nee, maar in het uiterste geval heeft hij drie ,,paardenmiddelen'' om solidariteit af te dwingen: een loonmaatregel, het niet algemeen verbindend verklaren van CAO's en het verhogen van het werkgeversdeel van de sociale premies. Maar De Geus hoopt erop ,,dat vakbonden en werkgevers hun verantwoordelijkheid zullen nemen'' zodat het niet zover hoeft te komen.

Later op de dag, tijdens de `politieke rondblik', voelt fractievoorzitter Maxime Verhagen zich genoodzaakt de beoogd minister alweer terug te fluiten. Dat van die loonmaatregel kan natuurlijk niet waar zijn, zegt Verhagen, ,,daarover zullen we nog een hartig woordje spreken''. Het gaat zoals ook CDA-leider Balkenende in zijn toespraak signaleert: zijn ,,de agenda voor verandering'' wordt voorlopig ,,ondergesneeuwd'' door sociaal-economische problemen. En de aanwezige contactpersonen van VVD en PvdA, de Kamerleden Bibi de Vries en Jacques Tichelaar, waarschuwt Balkenende maar vast: ,,het CDA staat voor de afspraken, maar behoudt het eigen gezicht: compromissen zijn geen CDA-standpunten''.