Ligeti (80) geëerd met schitterend feestconcert

Op 28 mei 1923 werd in Transsylvanië, het land van Graaf Dracula, György Sándor Ligeti geboren. De Hongaren noemden het geboortestadje Dicsöszentmárton, de Roemenen Diciosânmartin en nu heet het Tirnaveni, alsof een fantast als Mauricio Kagel het zo had bedacht.

Kagel droeg bij aan een schitterend feestconcert ter ere van de tachtigjarige Ligeti, zaterdag in de Matinee met twee delen uit de cyclus Stücke der Windrose, een surrealistisch spel met de geografie. Zo bevinden we ons in de derde klasse van de legendarische trein die dwars door Hongarije reed met een melancholieke klarinettist aan boord. Dit sloot perfect aan op Ligeti's zo mogelijk nog verleidelijker Cyclus met pijpers, trommelaars en fiedelaars. Vooral het lied Ik ploegde voor met zeven schitterende draken springt eruit, geheel gecomponeerd in de stijl van de volksmuziek uit Transsylvanië. Ogenblikkelijk echter relativeerde Ligeti die bitterzoete lyriek met een knotsgek papegaaienliedje, zoals ook Kagel zijn dromen ruw verstoort: in de trein wordt niet gemusiceerd, kaartjes alstublieft!

Melancholie en humor, daar draait het om. Opmerkelijk is in dit opzicht Ligeti's elektronische compositie Articulation, in 1958 in Keulen gerealiseerd. Toont de avantgarde zich doorgaans bloedserieus, Ligeti's ingewikkelde berekeningen, diagrammen en tabellen resulteren in een lichtzinnig gekwetter. Het verschilt eigenlijk niet eens zoveel van de gekte die hij oproept in het doeldrieste Misteries of the Macabre uit 1991. Het werk werd intens en met loepzuivere coloraturen voorgedragen door Barbara Hannigan.

Melancholie en virtuositeit in een polyritmisch lijnenspel is aan de orde in twee boeken met Études voor piano, rank en slank, soepel swingend, gespeeld, om niet te zeggen geaaid, door Pierre-Laurent Aimard. Prachtig alleen al het melancholisch koeren dat hij weet te ontlokken aan het pseudo-exotische Galamb Borong. Dat verwijst naar `een eiland dat op geen landkaart is te vinden'.

Een vreemde eend in de bijt vormde de ongennaakbare Vijfde pianosonate van Galina Oestwolskaja, met snijdende precisie gehamerd door Reinbert de Leeuw. Ook Claude Viviers pseudo-exotische Zipangu voor dertien strijkers viel uit de toon, want van relativering is ook hier geen sprake. Bloedserieuze muziek wederom.

Relativering sprak weer wel uit Ligeti's fluxusgrap voor honderd metronomen, door hem pompeus betiteld als Poème symphonique. Het kriebelende tikwerk beleefde zijn première bij de afsluiting van de Goudeamus Muziekweek van 1963 in de Burgerzaal van het Hilversumse Raadhuis. Walter Maas reisde er tot in de Algaüer Alp vooraf om de honderd apparaten op de kop te kunnen tikken. Toen ontlokte het verwarring, nu was er een hartelijk, wat lacherig applaus.

Concert: Schönberg en Asko Ensemble o.l.v. Reinbert de Leeuw en Ensemble S. Werken van Ligeti e.a. Gehoord: 24/5 Concertgebouw Amsterdam. Radio 4: 27/5 20.02 uur.