Klassieke bèta's zijn narcistisch

Grote bedrijven zeggen het, de Onderwijsraad, Europa: er is een groeiende behoefte aan bèta's. Maar met die erkenning is de crisis van de klassieke bèta-opleidingen niet voorbij. De kou mag uit de lucht zijn, maar binnen de opleidingen is een grondige heroriëntatie nodig. Alleen dan kunnen de bèta-studies aantrekkelijker worden voor vwo-scholieren. En alleen dan leveren ze de maatschappelijk georiënteerde bèta's af die nodig zijn voor de kennisintensieve economie.

Te lang hebben de klassieke universitaire bèta's zich narcistisch gespiegeld aan het oordeel van hun vakgenoten in een verfijnd systeem van onderlinge beoordeling en competitie. Te lang hebben ze een beeld uitgedragen van wis-, natuur-, scheikunde, elektrotechniek etc. als iets dat alleen voor de `toppers' was. Dit ging gepaard met een dédain voor de afvallers, die onvoldoende in staat waren het eigen niveau van voortreffelijkheid te kunnen bereiken. Opleidingen die in die cultuur zijn gedrenkt, zitten gevangen in de eigen `bèta-val'.

Er is een uitweg, maar daarvoor moet het narcistische beeld van eigen voortreffelijkheid en onaantastbaarheid aan scherven worden geslagen en de maatschappelijke taak van opleidingsinstituut opnieuw vorm worden gegeven.

Uit onderzoek blijkt dat er voldoende potentieel is op het vwo, maar dat de bèta-opleidingen worden gezien als specialistisch, theoretisch, te moeilijk. Het bestaande potentieel moet beter worden aangeboord. Daarvoor moet actiever worden geworven, maar moet ook de propedeuse beter aansluiten op het vwo. De opleidingen moeten inhoudelijk en didactisch worden vernieuwd. Een ander probleem is dat de bèta-opleidingen voor veel vwo-studenten geen aantrekkelijk beroepsperspectief bieden. Dat is deels verkeerde beeldvorming, want de beroepspraktijk van afgestudeerden omvat een breed en dynamisch perspectief. Maar ook zijn de bèta-opleidingen volledig gefocused op het opleiden van fundamentele onderzoekers. Er zou binnen die opleidingen veel meer ruimte moeten komen voor de Mastervarianten Communicatie, Educatie, Management & Toepassing, naast de klassieke onderzoeksvariant.

Bij de faculteit NWI van de KU Nijmegen zijn dergelijke veranderingen doorgevoerd. De afgelopen drie jaar is een stabiele groei van van in totaal ruim 100 procent gerealiseerd, voornamelijk in de nieuwe opleidingen. Dat is de weg om te ontsnappen uit de bèta-val: externe oriëntatie, zelfkritiek, vernieuwing.

Ronduit bedreigend voor de ontwikkelingskansen langs deze lijnen zijn de discussies in het sectoroverleg over een specialistische aanpak in de Masterfase die totaal georiënteerd lijkt op enkele onderzoeksspecialisaties, met voorbijgaan aan de praktijk die bèta's in de maatschappij invullen. De bèta-val dreigt zich opnieuw te sluiten.

Sjoerd Wendelaar Bonga is decaan van de Faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica van de KUN.