Gus Van Sant wint mager festival van Cannes met intrigerende film

De vijftigjarige Gus Van Sant uit Portland, Oregon is de verrassende winnaar van de Gouden Palm in een jaar waarin de competitie in Cannes weinig favorieten kende. Hoe moeilijk de negenkoppige jury onder voorzitterschap van de Franse theater- en filmregisseur Patrice Chéreau (naast onder meer Steven Soderbergh, Meg Ryan, Wen Jiang, en Danis Tanovic) het had, blijkt uit het overtreden van het festivalreglement. Van Sants Elephant kreeg namelijk zowel de prijs voor beste film als voor beste regisseur. Normaal mag een film in competitie alleen meer dan eenmaal bekroond worden, als een van die prijzen het acteren betreft.

Zo verschrikkelijk goed is Elephant, voor slechts drie miljoen dollar geproduceerd door televisiezender HBO, nu ook weer niet. Van Sant filmde in documentaire stijl, gemodelleerd naar het werk van Frederick Wiseman, en met niet-professionele acteurs, het dagelijks leven op een middelbare school in zijn woonplaats. Aan het slot blijken de meeste geportretteerde tieners het slachtoffer te worden van twee medeleerlingen, die hun automatische wapens leegschieten in de bibliotheek en de kantine.

Van Sant wil geen verklaringen bieden, en lijkt alles aan het toeval toe te schrijven. Wel noemt hij zijn intrigerende film `een lied' voor de slachtoffers van de schietpartijen op scholen. Na de uitreiking van de Gouden Palm voegde hij daaraan toe dat de film ,,niet gericht is tegen de Amerikaanse manier van leven, waar ik dagelijks mee te maken heb, maar wel tegen de druk om je te conformeren, tegen de verwaarlozing van diversiteit, de diversiteit waar het festival van Cannes zich sterk voor maakt'. Van Sants tiende film is de eerste die deelnam aan de competitie in Cannes. Zijn bekendste film tot nu toe was Good Will Hunting (1997), maar hij maakte ook vormexperimenten als Gerry (2002) en de zeer getrouwe remake van Psycho (1998), alsmede cultfilms over drugs en homoseksualiteit als Mala noche (1985), Drugstore Cowboy (1989) en My Own Private Idaho (1991).

Het had maar een haar gescheeld of Turkije had in één weekeinde het Eurovisiesongfestival én de Gouden Palm gewonnen. Nuri Bilge Ceylans mede met steun van het Rotterdamse Hubert Bals Fund tot stand gekomen Uzak kreeg de Grote Juryprijs (de tweede plaats) en een prijs voor twee niet-professionele acteurs. Een van hen, Ceylans 28-jarige neef Mehmet Emi Toprak, kwam vorig jaar om het leven bij een auto-ongeluk, vlak nadat hij getrouwd was en gehoord had dat de film naar Cannes zou gaan.

De dubbele bekroningen van de jury voor Uzak en de Frans-Canadese publiekslieveling Les invasions barbares (scenario en de onbekende actrice Marie-Josée Croze, in de rol van een elegante junkie) wijzen op een gebrek aan films die op brede steun konden rekenen. Het vooraf favoriet geachte Dogville van Lars von Trier kreeg geen enkele prijs, evenmin als de nieuwe films van Clint Eastwood, Peter Greenaway, François Ozon en alle vier de andere Franse regisseurs in competitie. De 23-jarige Iraanse Samira Makhmalbaf kreeg, net als voor haar vorige film Blackboards, de Prix de Jury, een soort bronzen medaille. Aleksandr Sokoerovs Father and Son moest het doen met de internationale persprijs.

Het toekennen van acteerprijzen aan non-professionals kent een lange traditie in Cannes. Dat de jury de prijzen bij elkaar moet schrapen, omdat het aanbod zo mager is, lijkt een nieuwe ontwikkeling. Het festival van Venetië gaat in september een gouden oogst tegemoet, waaronder alle films die niet `klaar' waren voor Cannes, van regisseurs als de gebroeders Coen, Tarantino, Wong Kar-wai en Jane Campion. Wat er precies aan de hand is met de selectiemechanismen en de natuurlijke hegemonie van Cannes zal pas volgend jaar blijken: domme pech of een minder trefzekere visie van artistiek leider Thierry Fremaux.

De verwachte politieke botsing tussen Amerika en Frankrijk lijkt grotendeels te zijn uitgebleven. De uitreiking van de Gouden Palm aan een (oppositionele) Amerikaan, voor het eerst sinds Tarantino in 1994, komt zeker goed van pas.

Gerectificeerd

Chaplin

Het fotobijschrift bij het artikel Gus van Sant wint mager festival van Cannes met intrigerende film (26 mei, pagina 9) vermeldt Charlotte Chaplin. De dochter van Charlie Chaplin heet Geraldine. Ze was in Cannes wegens de vertoning van haar vaders Modern Times als slotfilm.