Duitse leerling veel vrijer dan Nederlander

Nederlandse onderwijzers geven minder goed les dan Duitse, oordeelt de inspectie. Maar waar komen de goede resultaten van Nederlandse leerlingen dan vandaan?

Het is een veel gehoord vooroordeel onder ouders: Nederlandse kinderen krijgen op school steeds vrijer les. De tijd van het stampen van jaartallen of naamvallen heeft definitief plaatsgemaakt voor die van het zelfstandig leren en opzoeken om kennis op te doen. En voor de klas staat een `begeleider' of een `coach' in plaats van een meester of een juf die voorleest uit de boekjes.

Dit valt in de praktijk enorm mee, zeggen Duitse onderwijsinspecteurs. In een samenwerkingsproject met Nederlandse collega's hebben zij het Nederlandse basis- en voortgezet onderwijs vergeleken met dat in de Duitse deelstaten Niedersachsen en Nordrhein-Westfalen. Nederlandse scholieren zijn volgens de Duitse inspecteurs juist veel volgzamer dan hun leeftijdgenoten over de grens. ,,Echt zelfstandig, actief leren wordt zelden waargenomen''. Leerlingen zijn in Nederland ,,matig'' betrokken bij de les en vertonen ,,geringe activiteit''.

Dat komt volgens de inspecteurs voor een groot gedeelte door de manier waarop de leraar in Nederland lesgeeft. Zij werken in Nederland ,,erg leerboekafhankelijk'' en geven ,,te vaak frontaal-klassikaal'' les.

Nederlandse inspecteurs die de Duitse lessen hebben bezocht, schrijven dat Duitse kinderen ,,meer dan bij ons uitgedaagd persoonlijk stelling te nemen en hun mening uitvoerig te uiten''. Een belangrijke oorzaak daarvan is de Duitse leraar. Die gaat ,,vrijer om met de stof'' en is ,,minder afhankelijk van de gebruikte methode''.

Deze uitkomst is opmerkelijk, omdat de overheid het afgelopen decennium heeft geprobeerd het Nederlandse onderwijs veel minder klassikaal te maken. Als voorbeeld van `hoe het niet moest' werd vaak naar uitgerekend Duitsland gewezen, waar de leraar nog op een voetstuk zou staan Leerlingen moesten niet langer volgzaam in de klas zitten, maar `ontdekkend leren'.

Zo werd vanaf 1998 in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs het Studiehuis ingevoerd. Sinds deze onderwijsvernieuwing is ingevoerd, moeten scholieren veel meer tijd besteden aan het opzoeken in plaats van het stampen. Ze moeten nu hun eigen werkweek plannen, regelmatig gebruik maken van de computer en vooral van internet. De leraar zou veel minder klassikaal les moeten geven en meer begeleider worden.

Juist dit `ontdekkend leren' is nog lang niet gangbaar in het Nederlandse onderwijs, merken de Duitse inspecteurs op. Sterker nog, ,,geïntegreerd ICT-gebruik is grote uitzondering''. Wel valt het de Duitse inspecteurs op dat de Nederlandse leraar, ondanks zijn klassikale lesgeven, een open relatie heeft met zijn klas ,,minder distantieus'' werkt dan collega's in Duitsland.

Maar hoe verhouden deze resultaten zich tot andere internationele vergelijkingen, waaruit keer op keer blijkt dat Nederlandse kinderen betere leerresultaten behalen dan Duitse? Zo blijkt uit de PISA-leesvaardigheidstest van 2001 dat Duitse leerlingen veel minder goed lezen dan Nederlandse. Helemaal groot is het verschil bij wiskundige vaardigheden. Daarin staat Duitsland bijna onderaan, terwijl Nederlandse kinderen hoger scoren dan bijna alle Europese landen.

Het is ook maar waar je voor kiest, zegt hoogleraar Onderwijskunde Wim Meijnen van de Universiteit van Amsterdam. Een jaar geleden bezocht hij Duitsland om zich op het niveau van het onderwijs in het buurland te oriënteren. ,,Duitse leraren kunnen wel losser met de stof omgaan, maar wie weet zijn de Nederlandse lessen wel efficiënter. Toch vinden veel mensen het wenselijk dat leraren vrijer zijn.''

Meijnen bedoelt maar. De kwaliteit van het aanbod de les dus zegt lang niet alles over de uiteindelijke resultaten van leerlingen. ,,Sommige ouders in de zuidelijke grensstreek kiezen voor een school in Vlaanderen, terwijl ze weten dat de leerresultaten daar minder goed zijn. Ze worden dan toch getrokken door de in hun ogen strengere manier van lesgeven.''

Overigens is een mogelijke verklaring voor de betere resultaten van Nederlandse kinderen volgens Meijnen dat zij iedere dag veel langer les hebben dan kinderen in Duitsland. ,,Daar gaan ze vaak 's middags al naar huis, terwijl Nederlandse kinderen nog een paar uur doorstuderen.''