Digitaal scratchen en pitchen

Een dj heeft een voorkeur voor vinyl en draaitafels. Maar er komen steeds meer digitale mogelijkheden. Met het digitale cd-deck is het scratchen en pitchen geen probleem.

Hoewel soms wordt aangenomen dat de langspeelplaat de jaren tachtig niet heeft overleefd, werken veel dj's tot op heden uitsluitend met vinyl en draaitafels. Maar sinds de millenniumwisseling komen er steeds meer apparaten op de markt die een interessant alternatief lijken te bieden.

Een daarvan is het digitale cd-deck. Het apparaat heeft de vorm van een pick-up, onder de `draaischijf' bevindt zich de cd. De dj kan met de draaischijf hetzelfde als bij een gewone platenspeler. De cd met de hand afremmen en versnellen bijvoorbeeld, en scratchen, ofwel snel op en neer laten gaan van de plaat waardoor een bepaald geluidseffect ontstaat. Met een schuif naast het draai-element, de pitch, is de snelheid van een nummer te bepalen zoals bij de draaitafel die een dj doorgaans gebruikt.

Maar deze cd-speler biedt meer. De digitale dj kan korte stukjes muziek opnemen en die tijdens het afspelen van een cd terug laten komen, zodat er eenheid in de muziek ontstaat. Nummers kunnen achterstevoren worden gedraaid en via een schermpje krijg je de muziek digitaal weergegeven. Hierdoor is eenvoudig te zien wanneer een pauze zich voordoet waarin een andere cd opgezet kan worden. Uiteraard is de cd-speler shockproof: geen overslaande platen meer dus.

Dé digitale cd-speler is de CDJ-1000 van Pioneer. Deze kwam ongeveer anderhalf jaar geleden op de markt. De prijs: zo'n 1.500 euro. Het merk Numark kwam met een goedkopere versie voor ongeveer 600 euro. Ter vergelijking: de populairste platenspeler, de Technics SL-1200, kost rond de 700 euro. Binnenkort verschijnen cd-decks waar mp3's op gespeeld kunnen worden. Er is vraag naar de cd-decks, zegt Eddy van de gespecialiseerde muziekhandel Dijkman in Amsterdam, ,,al heeft de draaitafel nog altijd een magische aantrekkingskracht''.

Dat geldt ook voor een van Nederlands grote dj's Michel de Hey. Hij vertelt wel altijd cd's bij zich te hebben en er af en toe een nummer van te draaien. Ook is hij best te spreken over de nieuwste cd-spelers, alleen: ,,Ik ben te vinylminded.'' Toch zie je De Hey niet meer met zware platenkoffers sjouwen als hij op weg is naar een internationaal optreden waar hij een urenlange set draait. Hij neemt slechts een laptop vol met mp3's (bestandsformaat voor gecomprimeerde muziek) mee. De Hey gebruikt dan het systeem Final Scratch, een ander digitaal alternatief voor dj's.

Bij Final Scratch is de laptop verbonden met een mengpaneel en twee platenspelers. Hierop liggen speciale blanco vinylplaten. Wanneer een mp3 wordt gespeeld, hebben aanrakingen op deze platen direct effect. Hierdoor kan de dj alles wat hij voorheen kon met de platenspeler. En meer. De Hey: ,,Met Final Scratch kan ik feilloos via een grafiekje het midden van de plaat vinden.'' Bovendien blijft het mogelijk gewone vinylplaten te gebruiken, naast mp3's en wav's (bestandsformaat voor niet gecomprimeerde muziek), gedownload van internet. De Hey haalt daar zijn muziek zelf niet vandaan: ,,Ik ben niet erg van het downloaden. Je moet erg zoeken naar goede nummers en de kwaliteit is niet altijd leuk.''

Final Scratch, kosten zo'n 700, werd uitgevonden door een Nederlander, Mark-Jan Bastian. Hij vertelt: ,,Het probleem van dj's die mp3's willen mixen was me opgevallen op HIP'97, een hackerscongres in de Flevopolder. Een dj met te weinig platen heeft toen met een pc-interface proberen te mixen met een stukje software, maar dat was duidelijk niet goed genoeg.'' Het pitchen (verhogen en verlagen van de snelheid) ging bijvoorbeeld te schoksgewijs, de muis bleek niet geschikt voor kleine correcties. Bastian: ,,Er was een echte fysieke interface nodig.''

Bastian ontwikkelde met Bill Squire en Tim Hemel – samen hebben ze het bedrijf N2IT – het eerste prototype in 1998. Pas in 2001 kwam de pc-versie uit. Vervolgens licenseerden ze de technologie aan de Amerikaanse bedrijven Stanton en Native Instruments, die de mac-versie uitvoerden die in april dit jaar verscheen. Deze versie is gecombineerd met een softwareprogramma voor dj's, Traktor. Het scratchen gaat nog beter, de kwaliteit van de digitale muziek is hoger, de zoekmachines zijn verbeterd. Maar dan nog. Blijft het gevaar niet dat de computer kan crashen? De Hey: ,,Dat heb ik nog nooit gehad. Als er iets misging, lag dat aan mezelf. Doordat ik de stekker er per ongeluk uithaalde bijvoorbeeld.''

De Hey is allang niet de enige dj die digitaal mixt met Final Scratch. Buitenlandse collega's als Josh Wink en Jeff Mills doen het ook. Wat zal de toekomst brengen? Dj's die tegelijkertijd zorgen voor beelden die de muziek begeleiden en daarmee de taak van de vj overnemen? De Hey weet het niet. De markt is nog erg in beweging. Hij zegt: ,,Pas later zal er duidelijkheid over komen, er zijn wel veel dj's die vinyl willen blijven houden.'' Verkoper Eddy denkt dat analoog en digitaal naast elkaar blijven bestaan: ,,Er zijn perfecte virtuele gitaarprogramma's verschenen, maar gewone gitaren worden nog altijd verkocht.''

Website: www.finalscratch.com