De burger telt wéér niet mee

De banenmachine van CDA en VVD draait weer op volle toeren. Op handen is de benoeming van VVD-er Sakkers, een goede bekende van minister Remkes, tot burgemeester van Eindhoven en een CDA-er tot Commissaris der Koningin in Brabant. Achter de gesloten deuren van het roemruchte Torentje (Pim Fortuyns beoogde bezemkast) en ver weg van de kiezer, is deze CDA-VVD-deal tot stand gekomen. Dat slechts 8 procent van de Eindhovenaren Sakkers wilde en maar liefst 40 procent een uitgesproken voorkeur had voor oud-PvdA Tweede Kamerlid Rob van Gijzel, telde niet mee.

Het kabinet-Balkenende II belooft aan bestuurlijke en politieke vernieuwing te gaan doen. Maar wie denkt dat deze ambitie in goede handen is bij de gevestigde partijen, komt, gelet op de koehandel over burgemeestersposten, bedrogen uit. Hoe kan het ook anders? Tientallen jaren hebben CDA, VVD en ook de PvdA niets anders gedaan dan elkaar de belangrijkste posten toespelen. Of het nou Jorritsma is die onlangs burgemeester van Almere werd, Stekelenburg die naar Tilburg ging of Deetman naar Den Haag – het waren allemaal politieke benoemingen, geregeld in achterkamers. En precies zo gaat het nog steeds bij de aanstelling van topambtenaren op ministeries, bij de VNG en de benoemingen van Commissarissen der Koningin alsook de kroonleden van de Sociaal Economische Raad en leden van de Raad van State. Zij worden allemaal vanuit het Torentje gerecruteerd op basis van landelijke politieke afspiegelingen. Het Ons-Soort-Mensen-circuit `stoeit' en bloeit – de burger heeft het nakijken.

Dat deze politieke koehandel geen garantie op kwaliteit is, heeft de praktijk inmiddels laten zien. Nog erger is dat bestuurlijke brokkenpiloten als Loeki van Maaren (problemen Leeuwarden), Jan Mans (vuurwerkramp Enschede) of Joan Leemhuis-Stout (Ceteco-affaire Zuid-Holland), ook niet door de kiezer op hun falen kunnen worden afgerekend. Het probleem is bovendien dat de benoemde bestuurders verantwoordelijkheid moeten afleggen aan precies diegenen die hen eerder in het zadel hebben gehesen. Zo kan vriendjespolitiek gemakkelijk leiden tot een incestueus circuit dat zichzelf in stand houdt.

In de verkiezingscampagne van januari dansten alle politici nog volop mee op de muziek van Pim Fortuyn. Het is nu mei en het dansen is opgehouden. De wil is er mogelijk bij sommige Haagse politici nog wel, maar écht breken met de gangbare praktijk lukt amper. Tientallen jaren regentenmentaliteit en vriendjespolitiek verandert niet na een slechte imitatie. Langzaam maar zeker ebt de muziek van Fortuyn weg en keren we terug naar de (gevestigde) orde van de dag.

De politiek zit vast in het door haar zelf opgetuigde en ingerichte systeem waar burgers bewust worden buitengesloten. Zie het rechtssysteem waarin daders worden omringd door advocaten en slachtoffers in de kou staan. Of de publieke dienstverlening waar de naar service snakkende burger oploopt tegen de muren van de bureaucratie. Of het staatsrechtelijk systeem dat kiezers belet hun eigen bestuurders te kiezen.

`Meedoen' is het motto van Balkenende II. Maar dat geldt niet voor de burgers in dit land. Zij staan, alsof er niks is gebeurd, opnieuw langs de zijlijn.

Joost Eerdmans is lid van de Tweede Kamer en maakt deel uit van de LPF-fractie.