Vos Taylor zit klem in het kippenhok Liberia

Liberia sleept de hele regio mee in chaos en oorlog. West-Afrika dreigt uit te groeien tot een tweede Congo. Wie grijpt in?

De Liberiaanse president Charles Taylor is een kat in het nauw. Van alle kanten staat hij onder grote druk: militair, diplomatiek, financieel. In binnen- en in buitenland.

Vertegenwoordigers van het VN-tribunaal in Sierra Leone noemen hem ,,de leider van een paria-regime'', ,,het belangrijkste regionale obstakel voor gerechtigheid'' en laten doorschemeren dat ze hem graag in de beklaagdenbank van het gerechtshof zien verschijnen. De Nederlandse VN-commissaris voor de Vluchtelingen Ruud Lubbers zei vorige week in de hoofdstad Monrovia tegen een vertegenwoordiger van Taylor die zelf niet was komen opdagen: ,,U doodt uw eigen mensen, (..) Dit is een land waar voor de bevolking geen veilige plaats meer bestaat.'' En de gezaghebbende International Crisis Group wees Taylor vorige maand aan als ,,sleutel tot de regionale instabiliteit''.

Sinds Taylor eind 1989 als rebellenleider de strijd aanbond met zijn vroegere broodheer, generaal Samuel Doe, zijn in zijn land naar schatting 200.000 doden gevallen, een op de vijftien Liberianen. De helft van de bevolking is verdreven. Een op de tien Liberianen is naar het buitenland gevlucht.

Na vredesakkoorden in 1995 en 1996 die in ontwapening en vrije verkiezingen voorzagen, koos ruim driekwart van de bevolking Taylor in 1997 tot president, maar dat was een keuze met het pistool tegen de slaap. De vos als democratisch gekozen leider van het kippenhok. Tevoren had de bevolking te verstaan gekregen dat de vrede alleen kon worden veiliggesteld door op Taylor te stemmen. Op de muren in Monrovia stond gekalkt: `No Taylor. No Peace'.

Ook de internationale gemeenschap gunde Taylor indertijd zijn overwinning, ondanks de verschrikkelijke wreedheden en de grootscheepse plunderingen die zijn troepen op hun naam hadden staan. In het belang van de regionale stabiliteit.

Maar van vrede en stabiliteit is de afgelopen zes jaar niks terechtgekomen. Taylor ontpopte zich als regionale stokebrand. Eerst wakkerde hij een burgeroorlog aan in Sierra Leone door de rebellengroep RUF te steunen en wapens te leveren in ruil voor diamanten. Later hielp hij rebellen in Guinee en recent in Ivoorkust en exporteerde daarmee het Liberiaanse conflict.

De leiders van de buurlanden, president Lansane Conté van Guinee en president Laurent Gbagbo van Ivoorkust, lieten zich ook niet onbetuigd. Guinee steunde op zijn beurt rebellengroep LURD die de burgeroorlog in Liberia drie jaar geleden nieuw leven heeft ingeblazen. Ivoorkust hielp rebellengroep MODEL in het zadel die inmiddels een groot deel van de houtkapgebieden beheerst. De regering controleert niet meer dan eenderde van het land. Taylor heeft gezaaid wat hij heeft geoogst.

De gezaghebbende International Crisis Group (ICG) heeft vorige maand in een rapport gewaarschuwd dat West-Afrika een tweede Congo dreigt te worden en dat de chaos en de anarchie zich in die regio steeds verder verbreidt. ,,De internationale gemeenschap moet afrekenen met de groeiende neiging van West-Afrikaanse leiders om rebellengroepen in buurlanden te steunen om hun binnenlandse belangen te beschermen'', zei ICG-vertegenwoordiger Fabienne Hara. De conflicten in Liberia, Guinee, Sierra Leone en Ivoorkust zijn zo verweven dat ze niet apart kunnen worden behandeld. De internationale gemeenschap moet ingrijpen, vindt de ICG. Om te beginnen in Liberia.

Sinds september vorig jaar probeert een club landen en organisaties om de vrije val van Liberia te keren. De International Contact Group on Liberia die bestaat uit Ghana, Nigeria, Marokko, de Africaanse Unie, de Europese Unie, de Economische Gemeenschap van West-Afrikaanse Staten (Ecowas), de VN, de VS, Groot-Brittannië en Frankrijk, heeft een eerste succesje geboekt. Alle strijdende partijen hebben beloofd begin volgende maand in Ghana mee te doen aan vredesoverleg.

Volgens de ICG moet er eerst een bestand komen. Taylor zou moet worden gedwongen terug te treden. De rebellengroepen die ook alleen maar uit zijn op de rijkdommen van het land, zouden niet de kans mogen krijgen om het vacuüm te vullen. De Verenigde Naties zouden voor een internationale stabilisatiemacht een interim-bestuur moeten zorgen, in afwachting van vrije verkiezingen.

In Liberia zelf gelooft niemand dat president Taylor vrijwillig het veld zal ruimen. Net zomin als er veel vertrouwen bestaat in de internationale gemeenschap die Liberia eerder aan Taylor uitgeleverd heeft. Oppositieleider Ellen Johnson Sirleaf vindt dat de Verenigde Staten het voortouw moeten nemen. De grootmacht die Liberia in 1822 als kolonie van vrije slaven heeft gesticht met hoofdstad Monrovia, naar de Amerikaanse president Monroe.

Britse militairen zijn actief in Sierra Leone. Franse militairen treden op in Ivoorkust. De VS vormen volgens de ICG de ,,ontbrekende schakel'' in de regio. Maar Liberia is voor de VS strategisch en economisch niet belangrijk meer.

De Verenigde Naties hebben begin deze maand de sancties tegen Liberia wel verlengd die ze twee jaar geleden uitvaardigden vanwege Taylors steun aan de rebellen in Sierra Leone. Het wapen- en diamantemargo en een reisverbod voor de regeringstop breiden ze op 7 juli zelfs uit tot een importverbod op Liberiaans hout als Taylor zijn leven niet betert. Het net sluit zich rond de `gangsterpresident'.