Uitzetten van illegalen mislukt vaak

Een jonge Afrikaanse man wordt, na een illegaal verblijf van bijna twee jaar in Nederland, uitgezet naar Benin, in West-Afrika, waar hij vandaan komt. Hij is dolblij om zijn vrouw, zoontje en familie weer te zien. Maar zijn vrouw zegt al snel: ,,Je moet teruggaan naar Europa.'' En ook zijn broer legt uit dat zijn familie hem niet kan onderhouden. ,,We hebben het geld dat je daar verdient en naar ons toestuurt hard nodig.'' Bovendien moet hij de 3 à 4.000 euro die hij heeft geleend om in Nederland te kunnen komen nog terugbetalen. En dus is de kans groot dat hij binnenkort opnieuw een onzeker bestaan als illegaal in Europa tegemoetgaat.

De man is één van de vele illegalen die, na een kort of lang illegaal verblijf in Nederland, terecht kwam in de Penitentiaire Inrichting Tilburg, een gevangenis voor vreemdelingenbewaring, waar jaarlijks 3.000 mensen wachten op hun uitzetting. Maarten Schmidt en Thomas Doebele maakten er voor Dokwerk een drieënhalf uur durende documentaire over, die in drie delen wordt uitgezonden.

Koel registreert de camera het ene na het andere persoonlijke drama dat zich ontvouwt in de gesprekken van de gevangenen met de `terugkeerfunctionaris', die slechts één boodschap heeft: u bent illegaal, dus u moet hier weg.

Maar dat is de theorie. In de praktijk blijkt de uitzetting van bijna de helft van de illegalen te mislukken, bijvoorbeeld omdat het land van herkomst niet kan worden vastgesteld of de ambassade niet bereid is een reisdocument te verstrekken. Uiteindelijk rest er, vaak na maanden wachten – ,,iedereen zit hier de hele tijd maar te wachten, maar niemand weet waarop'' – geen andere mogelijkheid dan de betrokkene weer op vrije voeten te stellen, met een treinkaartje tot aan de grens en het verzoek om binnen 24 uur het land te verlaten. Wat de facto terugkeer in de illegaliteit betekent, met het risico opnieuw opgepakt te worden. Sommigen zitten al voor de vierde of vijfde keer in Tilburg. ,,Dat is inherent aan het overheidsbeleid'', zegt het `hoofd terugkeer' verontschuldigend, omdat hij zich ook wel realiseert dat zijn dienst zich voor een deel bezighoudt met het zinloos rondpompen van mensen in een systeem dat vooral bestaat omdat er politieke druk wordt uitgeoefend om meer illegalen op te sluiten en uit te zetten.

Jaarlijks worden zo'n 10.000 illegalen vastgezet, nog geen tien procent van het totaal dat naar schatting in Nederland verblijft. De rest houdt volgens één van de gevangenen sommige sectoren van de Nederlandse economie goeddeels op de been. ,,Op de dag dat ze alle illegalen oppakken, stort Nederland in elkaar.''

Dokwerk: In afwachting van, VPRO, Ned.3, 22.40-23.50u., deel twee en drie op 1 en 8 juni.