Minder bankstellen, meer films

Door de bezuinigingen van het nieuwe kabinet heeft de burger minder te besteden. Een tegenvaller voor banken, woninginrichters en café-eigenaren. Maar de film blijft in trek. ,,In crisistijd schuilen de mensen in de bioscoop.''

Stel dat Theo van Gogh een film maakt over Pim Fortuyn. Een extra hypotheeklening nemen op zijn huis, zoals hij deed voor de productie van Blind date en 06, is al een tijdje niet meer aantrekkelijk. Hij kan ook de overwaarde op zijn huis niet meer benutten voor de financiering van een film. En als de film klaar is, hebben filmliefhebbers na het koopkrachtverlies dan nog wel genoeg geld voor een bioscoopbezoek?

Het `hoofdlijnenakkoord' van het komende kabinet-Balkenende II snijdt diep in de economie door het grootste bezuinigingspakket in de geschiedenis. Het Centraal Planbureau (CPB), dat het regeerakkoord heeft doorgerekend, schetst een beeld van een lagere economische groei, een daling van de investeringen door bedrijven en een hogere werkloosheid. Bezuinigingen drukken de inkomens van de burgers. Daardoor hebben ze minder uit te geven aan bijvoorbeeld een nieuw bankstel of een vakantie.

De meeste aandacht trekt de beperking van aftrek van de rentebetalingen op hypotheekleningen, die huizenbezitters mogen aftrekken voor hun inkomstenbelasting. Bijna elke huizenkoper kent de financiële adviseur die aanraadt om de opbrengst van de oude woning niet geheel in het nieuwe huis te steken. Het aankoopbedrag voor het nieuwe huis kan geheel worden geleend, zodat de fiscale aftrek maximaal wordt benut. Het bedrag aan eigen vermogen kan worden geconsumeerd of belegd.

Dat is aantrekkelijk voor de banken, die immers èn een maximale hypotheeklening verstrekken èn vaak het eigen geld voor de klant mogen beheren. Het is ook aantrekkelijk voor bedrijven die spullen leveren voor de inrichting van de nieuwe woning (vloeren, gordijnen). En voor mensen die een eigen bedrijf willen beginnen, of bijvoorbeeld een film willen produceren. Deze mogelijkheid verdwijnt nu. De belastingdienst gaat er bij de aftrek voortaan vanuit dat de overwaarde van de oude woning helemaal in de nieuwe wordt gestoken.

Een klap voor bijvoorbeeld de banken, met afstand de grootste hypotheekverstrekkers van Nederland? Directeur H. Blocks van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) spreekt van een ,,evenwichtige maatregel die het eigen woningbezit in tact laat'' en wil verder niets kwijt. Financieel directeur C. Hazewinkel van het financieringsbedrijf Gelink is zelfs verheugd: ,,Deze maatregel maakt een einde aan de bevoordeling van mensen die verhuizen boven mensen die hun overwaarde benutten met een extra hypotheeklening. Mensen zullen nu eerder een hypotheek oversluiten en wij halen 90 procent van de omzet uit oversluitingen.''

Het kabinet rekent erop in het jaar 2007 door de beperking 400 miljoen euro meer belasting binnen te krijgen, een bedrag dat jaarlijks met 100 miljoen zal oplopen. ,,Dat is een saldo. Er komt meer binnen door de beperking van de aftrek. Daar staat tegenover dat de `overwaarde' nu op een spaar- of beleggingsrekening staat en daarover wordt ook belasting geheven. Als dat geld straks in het huis wordt gestoken valt dus een deel van de inkomsten uit vermogensrendementheffing weg'', zegt CPB-econoom G. Romeijn. [Vervolg BEZUINIGEN: pagina 17]

BEZUINIGEN

Eerst de luxe zaken weg

Een bedrag van 400 miljoen aan extra belasting betekent zo een rentebedrag van 600 miljoen dat niet langer kan worden afgetrokken. Bij een rente van 6 procent zou dus het totale bedrag aan hypotheekleningen 10 miljard euro zijn. Niet eens zo heel veel op een totaal van 360 miljard euro aan uitstaande hypotheekleningen. Maar wel vervelend omdat nu ook de woningbouw net stagneert en de huizenmarkt langzamer gaat.

Dat laatste is ook pijnlijk voor de woninginrichtingwinkels, die hun omzetten nu al zien dalen in de huidige economische recessie. Directeur R. van der Weerd van de Centrale Branchevereniging Wonen (CBW) verwacht niet dat de verplichte besteding van de overwaarde in baksteen de aanschaf van vloeren en gordijnen zal remmen: ,,Het gemiddelde aankoopbedrag ligt rond de 1.000 euro – geen groot bedrag – terwijl de financiering van grotere aankopen voor 40 procent gebeurt uit hypotheken en voor 60 procent uit spaargelden.'' De afschaffing van de rente-aftrek op persoonlijke leningen jaren geleden is veel harder aangekomen, zegt Van der Weerd.

Wel heeft de wonenbranche last van de druk op de koopkracht van de burgers. ,,Als het netto-inkomen daalt bezuinigen mensen het eerst op duurzame artikelen, zoals voor spullen voor de woning'', zegt econoom G. Buiten van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Een CBS-enquête uit 2000 leert dat 21 procent van de mensen dat doet, gevolgd door onder meer mensen die bezuinigen op uitgaan (17 procent) en de auto (14 procent). Buiten: ,,De zaken die als luxe worden ervaren, gaan er als eerste uit.''

Door de kabinetsmaatregelen zullen ambtenarensalarissen maar beperkt stijgen. Daarnaast wordt het inkomen van de burgers gedrukt doordat de premies voor vervroegd pensioen niet langer aftrekbaar zijn. Het bedrag dat jaarlijks voor deze premies wordt afgetrokken ligt rond de 3 miljard euro. ,,Tegen een belastingtarief van gemiddeld 40 procent kom je dan op een potentiële besparing van 1,2 miljard euro. Maar omdat de maatregel niet meteen wordt ingevoerd, wordt voor 2007 geteld op 350 miljoen euro'', zegt CBP-econoom F. Suijker. Het Verbond van Verzekeraars kan niet aangeven hoe ongunstig de gevolgen van de afschaffing zullen zijn.

De bestedingen komen fors lager uit dan geraamd. Dat is slecht nieuws voor onder meer de bedrijven in de uitgaanswereld, waar het cafébezoek sowieso al flink is gedaald. En de bioscopen? Die gaan als een trein, zegt woordvoerder J. Ott van de Nederlandse Federatie van Cinematografie. ,,Het bezoek is de eerste drie maanden van dit jaar al weer 12 procent gestegen. Het blijft goed gaan. In crisistijd schuilen mensen in de bioscoop.''