Leren leven van anderhalve ton

Hoe kan het dat zo veel voetbalclubs in geldnood zitten? Wanbeleid, zeggen de directeur van de KNVB en de voorzitter van de spelersvakbond.

Het Bosman-arrest in 1995. De teloorgang van Sport7 in 1996. De aanslagen van 11 september in 2001. De ineenstorting van het Kirch media-imperium in 2002. Hij zijn zo uit de losse pols wat markante mijlpalen die door clubbestuurders vaak worden genoemd als oorzaken voor de huidige financiële malaise in het Nederlandse betaalde voetbal.

Het Bosman-arrest bepaalde dat spelers na afloop van hun contract transfervrij zijn ze mogen vertrekken naar een nieuwe club zonder dat de oude een vergoeding krijgt. Daardoor liep Nederland als exportland van getalenteerde voetballers aanvankelijk veel inkomsten mis. Al snel ontstond echter een alternatief: clubs legden spelers voor minimaal vier jaar vast en incasseerden afkoopsommen wanneer een topper voortijdig werd overgenomen. Spelers en makelaars zagen hun inkomsten fors stijgen.

De ondergang van de tv-zender Sport7 was vooral voor de kleinere clubs een klap. Zij hadden reeds geïnvesteerd in bijvoorbeeld de renovatie van het stadion in de veronderstelling dat de inkomsten uit tv-rechten voor een groot aantal jaren zouden stijgen van 36 naar 140 miljoen gulden. Uiteindelijk leverde de stijgende belangstelling voor het voetbal toch nog een tv-contract op dat tot de dag van vandaag goed is voor zo'n 47 miljoen euro op jaarbasis.

Het faillissement van mediatycoon Kirch en andere tv-concerns trof vooral buitenlandse clubs. Indirect had dat ook weer gevolgen voor Nederland, omdat de transfermarkt op slot ging. De economische crisis zorgde er bovendien voor dat sponsors niet langer met geld smeten in het profvoetbal. Daardoor werd het investeringsklimaat voor de (internationale) topclubs nog slechter.

Vraag aan mr. Henk Kesler, directeur betaald voetbal van de KNVB, of dit alles de oorzaak is van de huidige malaise in het profvoetbal en hij antwoordt met een volmondig ,,nee''. Al voegt hij eraan toe dat als PSV twee jaar geleden Mark van Bommel en Kevin Hofland aan een buitenlandse club had verkocht, de Eindhovenaren zeker voor twintig miljoen hadden geherinvesteerd in het Nederlandse voetbal. ,,De werkelijke oorzaak van de financiële problemen is in grote lijnen toch mismanagement'', meent Kesler. ,,Want als je exorbitante salarissen gaat betalen voor middelmatige spelers, noem ik dat een slecht beleid. Het was te voorspellen dat je dan in de problemen komt als de inkomsten teruglopen. FC Utrecht bijvoorbeeld betaalt nu de prijs voor mismanagement. Een aantal clubs heeft een onjuiste inschatting gemaakt van bijkomende kosten van nieuwe stadions. Er is verder inderdaad een categorie clubs die in de problemen kwamen door de economische neergang en de stilte op de transfermarkt, maar ze deden mee aan de gekte. Er zijn er ook die wél hun bakens hebben verzet en nu niet in het rood staan.'' Kesler doelt daarbij op clubs als Heerenveen, Heracles en FC Groningen.

Veel clubs moesten met behulp van de gemeente de gaten dichten. De KNVB wil zich niet mengen in die gang van zaken, maar plaatst wel kanttekeningen. Kesler: ,,Het gaat ons niet aan, maar het zou wel goed zijn als de Vereniging van Nederlandse Gemeenten richtlijnen verstrekt onder welke voorwaarden een gemeente steun kan verlenen. Ongebreideld exploitaties afdekken moet je als lagere overheid niet willen. Alhoewel ik best kan begrijpen dat je als gemeente eenmalig bijspringt. Maar structureel is toch wat anders. Tegen de clubs zou ik zeggen: Als je spelers exorbitante salarissen betaalt, zorg dan ook dat je het geld ervoor hebt. En ga de rekening niet neerleggen bij de gemeente.''

Kesler vindt dat de spelers niet valt te verwijten dat ze de hoge salarissen hebben geaccepteerd. ,,Dat is hun door de clubs geboden. Het wordt anders als je tot de conclusie komt dat het geld er niet meer is. Dan heb je als speler niets meer te eisen. Je hebt geprofiteerd van de markt, probeer je dan nu aan te passen anders ben je straks werkloos. Helaas is het realiteitsgehalte bij spelers en makelaars niet altijd even hoog. Ik hoorde onlangs dat een speler tegen zijn zaakwaarnemer had gezegd: `Als ik van drie ton in euro's terugga naar anderhalve ton, kan ik er niet meer van leven'. Dat is toch helemaal geen item?''

De KNVB verlangt dan ook dat de spelers de komende jaren blijven inleveren. De totale loonsom ging dit seizoen al met 7 procent omlaag. Volgend jaar wordt dat 15 tot 20 procent. En daarna nog eens 15 procent. ,,Dat geldt niet voor alle salarissen. Maar met name voor de categorie spelers die exorbitant veel verdienen in verhouding tot hun capaciteiten. Het kan niet zo zijn dat middelmatige voetballers het drievoudige verdienen van een staatssecretaris.''

De bond staat in dat standpunt lijnrecht tegenover de spelersvakbond VVCS. ,,We praten over een bedrijfstak die ondanks de economische crisis een stijging in exploitatievolume kent van 11 procent'', zegt VVCS-voorzitter Theo van Seggelen. ,,Voetbalclubs zien hun baten toenemen door méér recettes en méér inkomsten uit zaken als business-seats. Bestuurders geven echter 30 procent meer uit dan ze ontvangen. Dat is financieel wanbeleid en dat los je niet op met bezuinigingen op salarissen. Als we nog een paar keer moeten besparen op de inkomens, hebben we in Nederland geen betaald voetbal meer en zakken we af naar het niveau van Denemarken.''

De vakbondsvoorzitter vindt dat clubs hun nek in een strop steken door een deel van de exploitatie van de stadions op zich te nemen. ,,Dat kan in Nederland alleen PSV zich permitteren.'' Er wordt volgens Van Seggelen ,,Russisch roulette'' gespeeld door voorschotjes te nemen op transferinkomsten die door de ineenstorting van de markt en het nieuwe transfersysteem nooit meer komen. En een te groot deel van de uitgaven wordt volgens Van Seggelen besteed aan het professionele apparaat van de clubs: zo'n 28 procent. ,,Ik zie bij Ajax en FCUtrecht op kantoor een bataljon mensen rondlopen. Afgestudeerde economen zelfs. Er is geïnvesteerd in kwantiteit en niet in voetbalkwaliteit.''

En dan resteert de vraag of de KNVB wel tijdig heeft ingegrepen. De schulden van het totale betaalde voetbal liepen dit seizoen op tot ruim 80 miljoen. Kesler ontkent dat de bond vorig jaar kon voorkomen dat clubs als FCTwente en FCUtrecht in nood kwamen en toch mochten doorvoetballen. Dit werd door sommige clubbestuurders gezien als competitievervalsing.

Het ontbreekt de KNVB binnen het huidige licentiereglement aan machtsmiddelen om in te grijpen. Ook wijst Kesler erop dat de licentiecommissie op grote schaal wordt misleid. Hij noemt voorbeelden van dubbele bodems waarmee de bond wordt geconfronteerd. ,,Bij NAC werd Bart van den Eede aangetrokken nadat de licentie werd verstrekt. Wij kregen te horen: hij is extern gefinancierd, drukt dus niet op de exploitatie. Twee maanden later zei de externe geldgever: ik houd me niet aan de afspraken, want dit en dat. Hetzelfde gebeurde bij MVV waar ex-voorzitter Benoit Wesly een bedrag zou investeren. Clubs halen allerlei kunstgrepen uit om licenties te krijgen. De licentiecommissie bestaat uit hooggekwalificeerde mensen. We hebben nu een registeraccountant van een topbedrijf die messcherp balansen kan lezen. Veel verder kunnen we niet gaan. We zijn de FIOD niet.''

FC Utrecht, dat zo'n 40 miljoen euro in het rood kwam te staan, is een apart verhaal. Op het moment dat de club zijn begrotingscijfers indiende werden de gegevens van het te renoveren stadion Nieuw-Galgenwaard niet geconsolideerd. Dat werd toegestaan op basis van een accountantsverklaring. Kesler: ,,Wie zijn wij dan wel om te eisen dat het wel moet?'' Daarna kwamen allerlei tegenvallers. Er werden bijvoorbeeld veel minder skyboxen verkocht. Ook is een aantal zaken dubbel geboekt. ,,Als wij hier volgend seizoen achter waren gekomen, had FCUtrecht punten in mindering gekregen voor het jaar erna.''

Daarmee neemt Kesler vast een voorschot op het nieuwe licentiesysteem dat in het seizoen 2004-2005 in werking moet treden. Tot dusver kon de KNVB alleen een licentie intrekken als er grote tekorten zichtbaar waren. ,,Tijdens het seizoen doe je dat niet gauw, want dan zet je de hele competitie op zijn kop. En verder weet je dat het voor altijd over en sluiten is voor zo'n club, want de spelers zijn onmiddellijk transfervrij. We hebben ons dan ook tandeloos gevoeld.''

Het nieuwe systeem voorziet in diverse sancties: als de clubs hun financiën niet op orde hebben, krijgen ze in eerste instantie een gele kaart. Verandert er niets, dan worden er drie punten in mindering gebracht, of zelfs zes. Daarna volgt de rode kaart met uitsluiting. De clubs moeten de vernieuwde opzet van het licentiesysteem nog wel goedkeuren op de algemene vergadering van 2 juni. Kesler is optimistisch. ,,Er bestaat nu een groter draagvlak voor een echt sanctiesysteem. Als de clubs zichzelf nog serieus nemen, gaan ze hiertoe over.''