Examen met politiek incorrect tintje

Zijn de examens te doen voor hoogleraren? Ad Lagendijk, hoogleraar natuurkunde aan de Universiteit van Twente en universiteitshoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam, maakte het vmbo-examen natuur- en scheikunde.

Het examen bestaat uit 34 vragen. Te beantwoorden in twee uur. Na bestudering van de vragen kom ik tot de conclusie dat ik dat aantal van 34 rijkelijk veel vind.

Veel leerlingen krijgen het examen niet, of amper, af. Dan gaan ze met een slecht gevoel naar buiten en houden ze helaas hun leven lang een slechte herinnering aan het vak natuurkunde. Een examen mag enigszins pittig zijn, maar nooit door de hoeveelheid, maar alleen door de moeilijkheidsgraad.

Onderwerpen komen uit de mechanica, optica en elektriciteitsleer. De vragen zijn prettig bondig geformuleerd en toch heel concreet. Zo concreet dat er tijdens het maken van het examen allerlei jeugdherinneringen bij me boven kwamen.

Er is een uitgebreide vraag over de dode hoek bij vrachtwagens. Deze vraag deed mij terugdenken aan mijn tijd als vrachtwagenchauffeur. Mijn vader had een klein transportbedrijf. Ik reed al op vrachtwagens voordat ik achttien was en moest op mijn achttiende ogenblikkelijk mijn vrachtwagenrijbewijs halen.

Achteruitrijden met een vrachtwagen, deur geheel open, buiten op de treeplank staan, zeg maar hangen, om dode hoeken te vermijden. Heerlijk. Nu zitten ze in de cabine en kijken op monitors en op vele spiegels. Wel veel veiliger.

Een leuke vraag over hoe je een caravan goed moet beladen. Een oom van mij zou het foute antwoord gegeven hebben. Vandaar dat we toen ik met mijn neefje en zijn ouders op vakantie was, midden in de nacht op een berg bij het Gardameer strandden: onze caravan was door de wielen gezakt. Verkeerd beladen met kisten aardappelen, uien, groenten en fruit. Meegenomen uit Holland: Italiaans eten was ten slotte niet te vertrouwen, vonden Hollanders toen.

Een leuk examen, behalve het laatste gedeelte: het gebruik van de computer. Natuurlijk moeten de leerlingen leren een computer te gebruiken. Maar zoals dat bij dit examen gebeurt, zie ik er het nut niet van in.

Trouwens, de computer gebruiken met een Windows besturingssysteem tijdens een examen. Je moet maar durven. Eén vastloper en het examen loopt in de soep. Leerlingen moeten hun werk op een diskette inleveren. Moderne computers hebben tegenwoordig geen diskettestations meer. Dat is toch uit het jaar nul.

Eén van de computervragen is politiek incorrect. Het gebruik van de lenzenformule wordt getest aan de hand van een meisje dat een spiekbriefje wil maken. Is dit speels of is dit normvervaging? Ik vind dat zo'n voorbeeld niet kan. Spieken mag niet.

Dat de lenzenformule met behulp van de computer moet worden bestudeerd, vind ik treurig. De computer wordt gebruikt als zwarte doos en de leerling leert niets over lenzen. Ongeveer de slechtste toepassing denkbaar van een computer.

Een andere computervraag betreft het analyseren van de baan van een voetbal die getrapt wordt uit een vrije trap. Lijkt leuk, zo'n onderwerp uit `de natuurkunde van het vrije veld'. Maar dit soort voorbeelden is heel gevaarlijk, want het is altijd een karikatuur van de werkelijkheid.

Belangrijke invloeden zoals wrijving, wind, vochtigheid, vervorming van de bal en effect op de bal, spelen een heel belangrijke rol. En die invloeden kunnen niet meegenomen worden in de berekening. Iemand die al die effecten wel nauwkeurig kan berekenen, kan meteen de Nobelprijs natuurkunde ophalen.