`Een sappige dierentuin vol microben'

In Sint Petersburg werd vorige week de eerste Cobra-tentoonstelling in Rusland geopend. De reacties zijn positief.

Directeur Michail Piotrovski van de Hermitage sprak vorige week, bij de opening van de eerste Cobra-tentoonstelling in Rusland, dreigende woorden tot de recensenten. ,,Dit is alleen interessant voor mensen die diep in kunst zijn geïnteresseerd'', zei hij. ,,Uit uw reactie zal blijken of Sint Petersburg de naam van cultuurhoofdstad werkelijk verdient.'' De tentoonstelling, die 86 doeken, tekeningen en sculpturen uit de collectie van het Stedelijk Museum omvat, is naar Sint Petersburg gestuurd in het kader van de door ABN-Amro gesponsorde wereldtournee `the past of the present'. Directeur Piotrovski had zelf om Cobra gevraagd.

De tentoonstelling is ingericht in de nieuwe Petrovski-galerij, een witte hal langs de hangende tuin van de Hermitage. Deze galerij is voorbestemd voor moderne kunst, waarmee de Hermitage zeer karig is bedeeld. Begin jaren dertig, toen Stalin het socialistisch realisme oplegde, verloor Rusland elk contact met de internationale avant-garde. Vanaf de jaren vijftig werd het IJzeren Gordijn dan wel poreus, maar symbool voor het sovjetbeleid bleven toch de bulldozers die in de jaren zeventig spontane tentoonstellingen van jonge Russische kunstenaars uit een Moskous park schoffelden.

Wat er na 1930 in het westen gebeurde, is een witte vlek in het geheugen van veel Russische kunstliefhebbers. En dan met name in Sint Petersburg, dat na 1918 niet langer een hoofdstad was en zich toelegde op conservatie van haar enorme historische collecties. ,,Deze expositie is voor ons een vorm van educatie'', stelde Piotrovski. De Hermitage wil geleidelijk alle stromingen introduceren die de Sovjet Unie misliep.

Hoe reageert Rusland op Cobra? De beweging maakte onlangs, 55 jaar na haar oprichting, haar debuut in het Verenigd Koninkrijk. De Britse kritieken varieerden van badinerend tot vernietigend. Cobra werd omschreven als hotelkamerkunst die noch radicaal, noch vernieuwend, noch invloedrijk was. ,,Absolute bagger'', schreef The Guardian. Asger Jorn, Karel Appel, Constant en Alechinsky waren nog ,,relevante figuren'', maar de overige Cobra-leden werden ,,tenenkrommend middelmatige artiesten'' genoemd.

De Russische criticus Goerlara Sadich-Zada (45), die peinzend langs de doeken in de Petrovski-galerij loopt, vindt Cobra vooral decoratief. ,,Gespierde lijnen, mooie felle vlekken, zeer expressief. Dit staat mooi op een witte muur'', merkt ze op. Maar echt verrassend is het voor haar niet. ,,Cobra lijkt me leenplichtig aan het Duitse expressionisme.'' Petersburgse Lydia Leljiskina (63) treft in Cobra veel om over na te denken. ,,Ik ben een beetje onthutst. Ik dwaal al sinds mijn jeugd bijna maandelijks door de Hermitage, klassieke kunst geeft je antwoorden. Dit roept vooral vragen op.''

De eerste Russische kritieken zijn welwillend. Kommersant spreekt van ,,schelmachtige, brutale maar ook natuurlijke expressiviteit'', van een ,,felle, sappige dierentuin bewoond door monstertjes, microben en beestjes die zichzelf honden, kinderen of vogels noemen.'' Maar lang niet zo radicaal als de kunstenaars zelf wel meenden, aldus de krant. Ze wezen het surrealisme af, maar verkeerden in de sfeer van dromen, magie en symbolen. Ze verzetten zich tegen abstract-expressionisme, maar waren schatplichtig aan Picasso, Miro en Matisse. ,,Het oogt een halve eeuw na dato lief, grappig en bijna provinciaals, het rumoer van toen valt moeilijk te bevatten.''

Kommersant acht Cobra vooral boeiend in het kader van de sociologie. Het was de eerste modernistische beweging die pretendeerde radicaal met het verleden te breken en juist daarom meteen door de elite werd omhelsd. Na Cobra was avant-garde nog slechts een reclamekreet, zo meent Kommersant. ,,Terwijl de kleinzielige Nederlandse pers schuimde van impotente woede, sloeg de legendarische directeur Sandberg van het Stedelijk Museum aan het inkopen. De revolutionaire avant-garde die Cobra wilde zijn, werd al in de wieg ingepakt. En miljonair.''

Cobra in de Petrovski-galerij van de Hermitage van Sint Petersburg. T/m 28/9, di t/m za 10u30-18u, zo 17u.