De eigenwaarde van superboeren

Veel gemeenten worstelen met hun kwakkelende profclub. De steun die zij geven mag niet ten koste gaan van andere voorzieningen.

De ene gemeente doet het met een garantstelling, de andere verstrekt een lening. Zeer populair is de laatste tijd ook de aankoop van het stadion voor miljoenen euro's de voetbaltempel die eerder voor één gulden was weggegeven. Zo hard als de gemeente Maastricht, die vorige week het hoofdstuk MVV afsloot met een verwijzing naar de bodemloze put die de club is geworden, zijn er maar weinig. Eindhoven geeft geen geld meer aan het betaalde voetbal, in welke vorm dan ook. ,,Omdat PSV en Eindhoven commerciële clubs zijn'', stelt wethouder G.M. Mittendorff (CDA) eenvoudig.

Ook andere gemeenten hebben een streep getrokken. ,,Wij moeten geld uitgeven aan infrastructuur en talloze andere zaken, niet om een voetbalclub te onderhouden, hoe graag we RBC ook in de eredivisie zien'', zegt wethouder P.P.M. van Steekelenburg (CDA) van Roosendaal. RBC heeft de gemeente gevraagd de garantstelling van 3,8 miljoen euro te verhogen tot 8 miljoen euro. De club wil meer toeschouwers in het stadion kunnen bergen. Hogere recettes, betere spelers, betere prestaties, dat is grofweg de onderbouwing. Wethouder Van Steekelenburg: ,,Wij hebben gezegd: tot hier en niet verder. Als wij ingaan op dat verzoek, en het gaat mis met RBC, dan zit de gemeente dertig jaar lang met zes ton extra op de begroting. Dat risico is onevenredig groot.''

Ook voor Oss en Leeuwarden is de drempel bereikt. ,,Er gaat nooit meer één cent gemeenschapsgeld naar Top Oss'', zegt wethouder H. Boerboom van de lokale partij Voor De Gemeenschap. ,,Onbespreekbaar. Ik zou dat aan niemand kunnen verantwoorden. Steun aan Top zou ten koste gaan van de tennisclub, de schaatsclub en andere clubs.'' Top Oss, een van de kleinste profclubs, kreeg in 1999 nog een lening van 2,6 miljoen euro, maar de club betaalde er niets van terug. Boerboom: ,,Het maximale dat ik kan doen is de schuld kwijtschelden, want als ik het geld opeis, valt Top à la minute om en zijn we het ook kwijt.'' Maar hij wil er wel wat voor terug: de spelers moeten clubs in de regio helpen met begeleiding van de jeugd, jeugdleiders en trainers.

Wethouder H. Hafkamp (GroenLinks) van Leeuwarden rekent erop dat Cambuur voorlopig geen geld nodig heeft. ,,We hebben drie jaar geleden nog één miljoen euro verstrekt en daarbij gezegd dat het de laatste keer was'', zegt zij. ,,En daar blijven we bij.'' Destijds stond de gemeente er financieel goed voor en ging het niet ten koste van andere zaken, zegt Hafkamp. ,,Nu zouden we dat niet meer kunnen, en ook niet meer willen doen. Cambuur moet zijn eigen broek ophouden. We geven geen leningen, geen garantstellingen, we kopen ook geen stadions. Overigens gaat het nu goed met de club, financieel gezien. Ze hebben spelers verkocht en contracten verlaagd, dus het is niet aan de orde.''

Ook Waalwijk heeft zijn laatste geld verstrekt aan RKC. Daar kocht de gemeente een paar jaar geleden het stadion van RKC met een lening die geheel door de club wordt afgelost, zegt wethouder P.J.M. van Steenoven (CDA). ,,Er gaat niet één euro van de gemeente naar RKC'', zegt ook hij stellig. ,,En mocht RKC de huur niet meer kunnen betalen, dan is het over en uit met de club.''

Dat kan van niet veel clubs worden gezegd. Hoewel veel clubs overeind worden gehouden door hun gemeente, zeggen vrijwel alle gemeentebestuurders dat het redden van het betaald voetbal in de stad de burgerij ,,geen euro'' kost. Omdat de gemeente zich alleen garant stelt, zoals in Enschede vermoedelijk gaat gebeuren met het failliete FC Twente. De gemeente wil een faillissement voorkomen, want de lokale FC geeft ,,de streek identiteit en bevordert het welzijn van de burgers'', zegt wethouder J.Goudt (CDA). Maar de steunoperatie gaat niet ten koste van alles. Enschede stelt zich garant voor een bedrag van 4,5 miljoen euro. Daarmee is het nog steeds niet zeker of FC Twente behouden kan blijven, want de gemeente eist dat ook het bedrijfsleven meedeelt in het `risico' FC Twente. Wethouder Goudt: ,,Als het risico niet breed gedragen wordt en het gaat mis, dan staat de club straks weer bij ons op de stoep. Dat willen we niet.'' Er zijn tal van andere eisen gesteld. ,,Wij gaan niet meebetalen aan die exorbitant hoge salarissen van de spelers'', zegt Goudt. Overigens zegt Goudt dat de gemeente ook andere instituten in de stad bedient. Een paar jaar geleden heeft de gemeente de schouwburg van de ondergang gered. Goudt: ,,Dat heeft ook meer dan een miljoen euro gekost. Het probleem is dat een gemeente zo'n instantie eigenlijk niet failliet kan laten gaan. Maar in het voetbal is dat toch anders, het is commercieel. Je kunt hoge of lage salarissen betalen, je kunt spelers verkopen. FC Twente maakt over twee of drie jaar niet veel kans meer met een nieuwe vraag om steun. Het houdt een keer op.''

Een garantstelling kost een gemeente niet direct geld, maar wel als de club alsnog failliet gaat. Zo ook in Doetinchem, waar De Graafschap al het hele seizoen vecht tegen degradatie. Clubbestuurders roepen al maanden dat De Graafschap weliswaar slecht presteert, maar ook dat de club in elk geval de financiën op orde heeft. Maar dat is niet waar. De gemeente Doetinchem staat voor 1,7 miljoen euro garant voor de club, die dat bedrag nog eens wil verhogen naar 4,5 miljoen. ,,Een garantstelling biedt de club de mogelijkheid zijn financiën te herstructureren'', zegt CDA-wethouder F.W.M. Ernst. De gemeente wil dus wel iets doen. ,,Voetbal kijken is recreatie. Het levert een bijdrage aan de uitstraling van Doetinchem. De `superboeren' zijn overal bekend. Je kunt stellen dat het betaald voetbal ook bijdraagt aan de eigenwaarde van de bevolking.''

Ook even naar het noorden, in Deventer, werd kortgeleden de noodklok geluid. Go Ahead Eagles komt de komende jaren enkele miljoenen tekort, maar de gemeente is bereid bij te springen met het geld dat zij enkele jaren geleden al had toegezegd voor de bouw van een nieuw stadion, zegt wethouder B.J. Doornebos (PvdA). ,,We geven dus geen nieuw geld uit, en dat willen we ook niet omdat wij het probleem op ons bord hebben gekregen door wanbeleid bij Go Ahead Eagles. Ik vind het niet acceptabel om geld te stoppen in de club als dat ten koste gaat van andere zaken, zeker niet nu wij moeten bezuinigen.'' Hij erkent wel dat het probleem van Go Ahead op de lange baan wordt geschoven: ,,Als het over een paar jaar misgaat, en wij de lening niet terugkrijgen, dan kan dat geld inderdaad nergens anders meer heen.''

Veendam steunt de lokale profclub door BV Veendam toestemming te geven de hypotheek met enkele tonnen te verhogen. Tot in de jaren '90 kreeg BV Veendam jaarlijks een vast bedrag. ,,We geven nu geen direct geld meer uit aan de club'', zegt wethouder H. Huijsing (CDA). ,,We zijn in Veendam aan het bezuinigen op onderwijs, in de sector groen en in de sport. Dan moet je niet de profclub geld geven, terwijl de amateursport moet inleveren. Daarbij komt dat wij ook geld willen uitgeven aan kunst, cultuur en toerisme.''

Dan zijn er de gemeenten die nog een stap verder gaan door voor enkele miljoenen het stadion aan te kopen, zodat de club-in-nood direct geld tot zijn beschikking heeft. Maar ook daar wordt hardnekkig gewezen op het feit dat de miljoenenaankoop géén geld kost, zoals in Nijmegen, Breda en Arnhem.

De gemeente Breda kocht een paar weken geleden het stadion van NAC voor 15,7 miljoen euro, maar leende het geld bij de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG). Alle kosten voor die lening worden door de club betaald, aldus wethouder J. Oomen (CDA). ,,Het is geen subsidie. Deze oplossing kost de burger dus geen cent.'' Bovendien, zegt Oomen, zat NAC zodanig in de problemen dat de gemeente een eerdere lening van 12 miljoen gulden nooit meer had teruggekregen bij een faillissement. ,,Nee, voor een gewoon bedrijf zouden we dat allemaal niet doen. Het verschil is dat NAC niet zo maar een onderneming is. We willen NAC als instituut behouden voor Breda, net als het Chassé Theater. Breda komt regelmatig in de publiciteit door NAC, meestal positief, dus dat is promotie voor de stad. Daarnaast heeft de club een belangrijke sociale functie.'' En als het misgaat met NAC, dan heeft Breda altijd nog de grond waarop het stadion staat. Oomen: ,,Het is een gunstige locatie, dus als het misgaat kunnen wij die investering in onze ogen terugverdienen met projectontwikkeling.''

Ook Nijmegen mag zich sinds kort eigenaar noemen van een stadion. De Goffert kostte de gemeente 12 miljoen euro, geleend bij de BNG. ,,NEC betaalt alle kosten van die lening'', zegt wethouder P. Depla (PvdA). Om het risico van een faillissement in te perken, heeft de gemeente onder meer als eis gesteld dat NEC de huur voor drie jaar in kas heeft, zodat er tijd genoeg is om bij te sturen als het misgaat. Depla: ,,Als dat toch gebeurt, verdienen wij de kosten van de aankoop terug door projectontwikkeling. Wij steken dus feitelijk geen geld in de club. Dat willen we ook niet, we steunen alleen de breedtesport.''

Dezelfde geluiden klinken uit Arnhem, waar de investeringen in het Gelredome op een regelrechte financiële ramp dreigen uit te lopen. Maar ook hier zegt de gemeente dat de geplande reddingsoperatie van Vitesse de bevolking geen cent zal kosten, mocht het allemaal doorgaan. De gemeente koopt het stadion en verstrekt een lening, gezamenlijke waarde bijna 30 miljoen euro, maar leent dat geld op de kapitaalmarkt. ,,Die lening wordt terugbetaald in de vorm van rente en aflossing'', zegt wethouder R. Gast (CDA). ,,Deze dekking is er niet als je een lening verstrekt aan een culturele instelling of het jeugdwerk. De gemeente heeft dus geen keus tussen een lening aan betaald voetbal en een lening aan bijvoorbeeld cultuur. De keus is wel of geen lening aan betaald voetbal.''

Toch zijn er ook gemeenten die wel uitkomen voor directe investeringen, zoals Rotterdam, met drie profclubs, waarvan er twee (Feyenoord en Excelsior) op Feyenoords financiën draaien. Eerder deze maand trad de gemeente wel op als reddende engel van Sparta, dankzij de aankoop van de aandelen van het stadion ter waarde van 6 miljoen euro. Volgens wethouder N. Janssens (VVD) wordt het geld geleend en zal het voor drie ton per jaar op de gemeentebegroting drukken. ,,Daardoor kunnen wij misschien drie straten niet herbestraten, of een nieuwe sporthal niet bouwen'', zegt Janssens. Hij wijst erop dat betaald voetbal een onderdeel is van de cultuur in de stad. ,,We willen graag een echte voetbalstad blijven. We zijn trots op onze drie clubs. Sparta is een deel van ons cultureel erfgoed.'' Voor Sparta geldt bovendien dat de club in een sociaal zwakke wijk ligt. ,,De verpaupering in Spangen zal alleen maar erger worden als Sparta failliet gaat.''