Alles in Congo draait om Joseph

Congo kan een eldorado zijn, maar voorlopig wordt het Afrikaanse land verscheurd door burgerstrijd. De armsten eten hond en dragen kleren bij toerbeurt. Alle ogen zijn gericht op president Kabila junior; `Alle constructieve ontwikkelingen draaien om Joseph'.

,,Pas op, laat de hond niet buiten de poort'', roept een rijke inwoner naar de bewaker van zijn villa in Kinshasa. Honden zijn niet meer veilig in de Congolese hoofdstad, ze worden opgegeten door de hongerige bewoners. In het door rebellen bezette oosten van het land leeft de bevolking onder nog armzaliger omstandigheden dan in regeringsgebied. Dorpelingen vertellen hoe familieleden hun enige kledingstuk delen: wanneer de één er mee naar buiten gaat, blijft de rest van het gezin naakt achter.

Het gemiddelde inkomen van de Congolees bedraagt 23 dollarcent (19 eurocent) per dag, of 85 dollar per jaar. In 1990 was dat nog 250 dollar per jaar. Het aantal ondervoeden verdubbelde de afgelopen jaren van vijftien tot 32 miljoen, dat is meer dan de helft van de bevolking. Eén op de zes kinderen sterft in zijn eerste levensjaar, de gemiddelde levensverwachting bedraagt 45 jaar. ,,Toch is Congo het eldorado van de wereld'', zegt een bankier, ,,als er een stabiel bestuur kan worden opgebouwd en de gigantische inkomsten uit de ontginning van grondstoffen naar de staatskas gaan vloeien, kan dit land een supersnelle economische start maken.''

Congo heeft in de afgelopen honderd jaar nauwelijks behoorlijk bestuur gekend. Als privébezit van de Belgische koning Léopold II begin vorige eeuw en nu door de bezetting van het oosten door Rwanda en Oeganda kent het een economisch systeem van roofbouw. Alleen aan het einde van de koloniale periode en het begin van Mobutu's heerschappij in de jaren zestig was er sprake van enige ontwikkeling.

Toen in 1997 een einde kwam aan Mobutu's kleptocratie bestond er nauwelijks meer een staatsapparaat en de illegale economie was legaal geworden. De uitdaging voor de jeugdige president Joseph Kabila is om de traditie van economische plundering te doorbreken en de failliete staat weer op poten te krijgen.

,,Joseph heeft tenminste getoond zelf niet hebzuchtig te zijn'', zegt een naaste medewerker van de president, minister van informatie Kikay bin Karubi, ,,hij laat geen geld drukken voor eigen behoefte. Hij is anders dan zijn vader, Laurent Kabila.'' Een buitenlandse econoom beaamt dat er onder Joseph Kabila een nieuwe wind ging waaien: ,,Hij heeft enkele zeer moedige besluiten genomen''.

Westerse landen en financiële instellingen als IMF en Wereldbank hebben hun hoop op Joseph Kabila gezet. ,,Alle constructieve ontwikkelingen draaien om Joseph'', zegt de buitenlandse econoom. ,,Ja, dat is gevaarlijk, want aanvankelijk dachten we ook dat zijn in 2001 vermoorde vader verbetering zou brengen. Maar we moeten nu Joseph steunen, we hebben geen andere keuze.''

De Wereldbank en het Internationale Monetaire Fonds hervatten vorig jaar na tien jaar hun leningen. Een Congolese financiële expert vertelt hoe hij onlangs bezoek kreeg van een vertegenwoordiger van de Wereldbank. ,,Hij vertelde me: `als Congo op grote moeilijkheden stuit bij de hervormingen, moet het er niet alles aan doen om te proberen deze op te lossen om aan de IMF eisen te voldoen. Ik heb uiterst soepele richtlijnen meegekregen van de Wereldbank als het om Congo gaat'.''

Onder applaus van Westerse donorlanden stabiliseerde de regering van Joseph Kabila de munteenheid, ze bracht de inflatie terug van enkele honderden procenten tot 13 procent vorig jaar, liberaliseerde de prijzen en ontsloeg duizenden ambtenaren. Twaalf jaar lang slonk de economie op jaarbasis met 10 procent. Vorig jaar daarentegen werd er een groei behaald van 3 procent en dit jaar voorspelt het IMF een toename van 5 procent.

Onder Mobutu bouwde Congo een schuldenlast op van rond de veertien miljard dollar en het IMF staat er op dat deze wordt afbetaald. Met hulp van nieuwe leningen ging Joseph Kabila mondjesmaat deze schulden afbetalen. ,,Na de uitvoering van een vredesakkoord tussen regering en rebellen is een verlichting van de schuldenlast een absolute voorwaarde voor een verbetering van de economische situatie'', zegt een vertegenwoordiger van de Wereldbank in Kinshasa. Wanneer Joseph Kabila zich aan zijn hervormingsplannen houdt, komt Congo in aanmerking voor HIPPC (het schuldverlichtingsprogramma voor arme landen met hoge schulden), waardoor de schuldenlast met enkele miljarden zal afnemen.

Een Congolese bankier kritiseert de nadruk van de buitenlandse donoren op de sanering van de overheidsfinanciën. ,,Daar gaat het helemaal niet om in Congo, dit land kent een bizarre economie die zich niet op traditionele wijze laat hervormen. De overheidsfinanciën maken slechts een fractie uit van de geldstroom'', kritiseert hij de Wereldbank en het IMF. Een geschatte 10 procent van de geldstroom staat op naam van de formele sector. Het land telt slechts tien banken voor honderd geregistreerde bedrijven. Congolezen stappen niet naar de bank, er zijn niet meer dan 30.000 bankrekeningen in het land. Zakenlui sjouwen met koffers vol dollars of doen aan ruilhandel. Hun activiteiten weerspiegelen zich niet in de gangbare economische indicatoren waarop de buitenlandse donoren hun beleid afstemmen.

Na de onafhankelijkheid van de Afrikaanse kolonieën in de jaren zestig werd Congo samen met Zuid Afrika en Nigeria gezien als het land met het beste economische perspectief. Wat Congo nu bovenal nodig heeft, zeggen zakenlui, is een massale investering in de infrastructuur om de legale exploitatie van de grondstoffen weer mogelijk te maken. Olie, diamanten, coltan, goud, koper, kobalt, in Congo zijn al deze grondstoffen in grote mate aanwezig. De reusachtige rivieren in de regenwouden beschikken over een capaciteit om geheel Afrika van elektriciteit te voorzien.

Om te voorkomen dat de Congolezen nog verder honden moeten eten of geen kleren kunnen kopen, moet dat potentieel worden aangewend voor de bevolking, niet door buitenlandse militairen en hun handlangers in het oosten of elite netwerken aan regeringszijde.