Achter de tralies

Aan de Griekse grens is een man uit Albanië gearresteerd. Hij werd betrapt toen hij op de rug van drie muilezels 13.500 pakjes sigaretten Griekenland probeerde binnen te smokkelen. In afwachting van zijn berechting is hij op het politiebureau van de Noordgriekse stad Kastoria ingesloten. Einde van dit betrouwbare bericht. Ik las het in het dagblad Kathimerini, de Griekse slijpsteen voor de geest.

Proef dit nieuws. Albanees, drie muilezels, 13.500 pakjes sigaretten. Hoe ziet deze smokkelaar eruit? Dat om te beginnen. Ik ga hem niet beschrijven, iedereen heeft zijn eigen verbeeldingskracht. In het bekende café voor de Albanese onderwereld heeft hij deze mooie partij na harde onderhandelingen via een tussenpersoon weten te bemachtigen. Veel raki en slivovitsj, en een forse provisie. Maar ook na aftrek van de huur voor de ezels bleef er nog een redelijke marge: vijf eurocent per pakje. In het Albanië van vandaag veel geld.

's Ochtends voor dag en dauw werden de muildieren beladen. De smokkelaar nam afscheid van zijn vrouw en vier kleine kinderen en de tocht begon, over stenige bergpaden, langs gapende ravijnen, over gammele bruggetjes. Misschien moest hij nog een paar rovers op de vlucht jagen, wolkbreuk trotseren, maar de gedachte aan het fortuin waarmee hij zou terugkeren, wat hij daarmee zou gaan doen, maakte alles goed.

De Griekse grens komt in zicht, de rood-witte slagboom over de weg. De Albanees trekt zijn onschuldigste smokkelaarsgezicht, bereidt zich voor op kruisverhoor. Griekse platte petten zijn van kindsbeen af op alles voorbereid. In hun ziel heeft zich de autoriteit gevestigd, het bureaucratisch gezag dat je alleen op de Balkan vindt. Aroma van oude koffie en Bulgaarse peuken in de lokalen, portret van nationale held met snor aan de muur, twee kalasjnikovs in de paraplubak. Iedere reiziger is hier delinquent. Plaatsnemen op houten bankjes, doorborende blikken en dan, als bewijs dat het goed is afgelopen, de stempels in het paspoort geknald. Deze Griekse grensgeneraals bekijken de muilezels. `UITPAKKEN!'

Even, niet langer dan de fractie van een seconde, is het alsof het gezicht van de Albanees aan scherven breekt. Dan, met de gelatenheid van iemand die weet dat het laatste oordeel zich voltrekt, onthult hij de eerste tien sloffen Lucky Strike. De Grieken knikken elkaar triomfantelijk toe. Zijn hele handel moet hij uitpakken en opstapelen, voor de ogen van het toegestroomde grenswachtpersoneel. Hoongelach. De commandant laat een steekproef doen op springstoffen en verdovende middelen, en requireert een slof voor eigen gebruik, terwijl de smokkelaar in de boeien wordt geslagen en in het cachot wordt geleid. Na een week begint zijn vrouw te begrijpen wat er gebeurd is.

Als ik Tsjechow was, zou ik er een onvergetelijk verhaal over schrijven. Zoals hij over die stroper heeft geschreven, het arme boertje dat met zijn zelfgemaakte geweer, met zelfgemaakt kruit en lood het bos in gaat, en dan op heterdaad wordt betrapt bij het schieten van een spreeuw. Hij moet voor de rechter verschijnen. Het is een van de heetste dagen van het jaar, hij zit in de wachtkamer, bang. Het enige geluid komt van een rusteloos af en aan zoemende bromvlieg. Dan wordt hij in de rechtszaal geroepen. Daar torent achter de tafel de rechter, reus van onverbiddelijkheid, bakkebaarden. Op het groene laken ligt het bewijsstuk, zijn geweer.

De rechter begint. Schaam jij je niet? Jij! Grote volwassen man! Schiet op een weerloos vogeltje! Een schepsel Gods dat je nooit kwaad heeft gedaan! Een spreeuw! Ja, schaam je diep! Waarom heb je dat gedaan!

Met zachte stem zegt de verdachte: Edelachtbare heer, ik moest schieten.

En heeft Tsjechow ook niet dat verhaal geschreven over die vissers die de bouten uit de dwarsliggers van de Transsiberische spoorweg haalden, omdat dit uitstekende dingen waren om hun netten mee te verzwaren? Ze werden gepakt. Wisten ze niet dat ze de treinen in gevaar brachten? Dat leek hun onwaarschijnlijk, want ze lieten er genoeg over. Het zou van Tsjechow kunnen zijn. Of heb ik dat ooit ergens in de krant gelezen? Soms lopen literatuur en wereldnieuws door elkaar.

Het mag niet, bouten uit de spoorweg stelen, zelf een geweer maken om daarmee in het bos op spreeuwen te schieten, drie muilezels met 13.500 pakjes sigaretten beladen om de belasting te ontduiken. Moet allemaal verboden blijven, want stel je voor dat we dat allemaal gingen doen. Dan zou het een mooie boel worden! Dat zoiets in deze tijd van moderniteit in de Balkan en in Rusland nog kan gebeuren is al erg genoeg.

Kleine criminaliteit. Eerst de droom, de illusie van de smokkelaar, de stroper. Drie ezels voortdrijven, zelf een geweer maken. Dan komt het geweldige staatsapparaat in beweging. Halt! Onder arrest! Straf! De misdadiger komt met een kort bericht onder het gemengd nieuws in de krant, of wordt wereldliteratuur. Opeens moest ik aan de salarisverhoging van de topmanagers denken. Per ongeluk, ik bedoel er verder niets mee. De Balkan blijft het kruitvat van Europa.