Wellink achter Balkenende 2

De dalende dollar is een kwelling voor de Nederlandse begroting. Niet alleen via een lagere economische groei, maar ook door de bijbehorende winstbijdrage van de centrale bank.

Het is niet ongebruikelijk dat de president van De Nederlandsche Bank (DNB) bij de presentatie van het jaarverlag het kabinet voor de laatste maal waarschuwt over het begrotingsbeleid. Maar ditmaal had centrale bankier N. Wellink zelf een negatieve budgettaire boodschap in petto. De winst van DNB is over het afgelopen jaar sterk teruggelopen, van 1.481 miljoen euro in 2001 naar 743 miljoen in 2002. Dat is een tegenvaller voor de schatkist.

Van de winst gaat het overgrote deel als dividend naar de staat, want De Nederlandsche Bank N.V. is voor 100 procent in handen van de overheid. In 2001 maakte de Bank 1,2 miljard euro over naar de schatkist. Vorig jaar 0,43 miljard. Dat scheelt de schatkist al een kleine 0,8 miljard euro. Vooral de gedaalde koers van de Amerikaanse dollar tegenover de euro is de boosdoener. De valutareserves van DNB, en de obligatieportefeuille die deels in dollars luidt, worden gewaardeerd tegen marktkoersen. En daar moest eind 2002 dus het nodige van af. Zo schetste Wellink nóg een somberder perspectief. Want bij een dollarkoers van 1,16 dollar per euro blijft er in 2003 van de winst van DNB nog maar 135 miljoen euro over. Bij een dollar van 1,20 euro verdwijnt de winst, en kan de Bank zelfs in de rode cijfers komen. Dat zou betekenen dat de Staat nog eens 0,43 miljard euro misloopt. Ten opzichte van 2001 is het cumulatieve bedrag, 1,2 miljard euro, zó fors dat het kan worden uitgedrukt als iets meer dan 0,25 procent van het bruto binnenlands product.

Veel is er niet aan te doen, zei Wellink vanmorgen. De dollar is, nu de Europese munten vrijwel alle zijn opgegaan in de euro, de enige valutareserve van betekenis. Zo ontstaat er een eenzijdig valutarisico in de portefeuille van de centrale bank.

De tegenvaller aan het Frederiksplein komt uiterst ongelegen. Hoewel Wellink tekenen ontwaarde van een geleidelijk herstel van de wereldeconomie, is het nieuws uit Europa volgens hem nog wisselend. De centrale bank gaat er van uit dat de economie van de EU dit jaar rond de 1 procent groeit. Maar de recente negatieve cijfers over het eerste kwartaal in Nederland noopten Wellink er toe te schatten dat de economische groei over het hele jaar hier rond de nul uitkomt, of zelfs licht negatief.

Wellink was vanochtend niet te verleiden tot een bijbehorende schatting over de gevolgen voor het begrotingstekort in 2003. Dat komt volgens de meest recente ramingen uit op 1,6 procent van het bbp, maar dat is bij een economische groei van 0,75 procent die het Centraal Planbureau nog officieel in de boeken heeft. Een slechter begrotingssaldo over 2003 ligt voor de hand, en de slechte start van de periode van vier jaar die het kabinet-Balkenende voor de boeg heeft, zou, zo suggereerde Wellink, ook tot gevolg kunnen hebben dat het beoogde begrotingstekort van 0,5 procent van het bbp aan het einde van de rit in 2007, lastiger haalbaar wordt.

Toch is de bankpresident positief over het voorgenomen begrotingsbeleid. Hij herinnerde er vanmorgen aan dat er al voor 1,1 procent van het bbp zal worden omgebogen over 2003 – de erfenis van het eerste kabinet-Balkenende. Samen met de voorgenomen ombuigingen tot en met 2007 zal er in totaal tegen de 3 procent van het bbp zijn bezuinigd. Dat is een inspanning die vergelijkbaar is met de beruchte `tussenbalans' begin jaren negentig onder Lubbers.

Het herwinnen van de economische groei is de sleutel tot een verbetering van de begroting. Wellink herinnerde er aan dat in de jaren toen het economisch nog voor de wind ging, onvoldoende energie is besteed aan het structureel verbeteren van de economie én de overheidsfinanciën. Dat de concurrentiepositie van Nederland inmiddels dramatisch is verslechterd, illustreerde de bankier door er op te wijzen dat de exportgroei in de afgelopen jaren 10 procentpunt achterbleef bij de groei van de wereldhandel. Loonmatiging is de oplossing om het bedrijfsleven weer concurrerender te maken maar dat kost tijd, zei Wellink. Het bevorderen van de arbeidsparticipatie, en de maatregelen die Balkenende 2 daarvoor neemt, zijn volgens Wellink een stap in de juiste richting. Al zou een herstel van de dollarkoers, in meerdere opzichten, ook een stevige hand helpen.