Gedesoriënteerde staat

In zijn commentaar op de bezuinigingen op het ambtenarenapparaat stelt Thomas van der Dunk terecht dat deze roep gratuit is, zolang politici niet aangeven welke taken en regels worden geschrapt (Opiniepagina, 10 mei).

Helaas geeft zijn analyse niet aan waaruit de halfslachtige houding van politici voortkomt. Onze diagnose luidt dat politici, ambtenaren en burgers gedesoriënteerd zijn geraakt over de rol van de overheid.

Illustratief was de forumdiscussie eerder deze maand tussen jonge ambtenaren en onder anderen het Kamerlid Van der Ham (D66). Deze gaf toe bij bezuinigingen een reductie van taken hoort, maar liet de invulling liever over aan ambtenaren. Hij bevestigde het beeld dat veel ambtenaren hebben van hun bestuurders: geneigd om periodiek in te hakken op `de bureaucratie', maar niet bereid om uit te leggen op welke punten de burger zich voortaan zelf moet redden.

Wat meer ideologie zou helpen: welke publieke belangen moet de overheid behartigen, en hoe? Door het ontbreken van politieke keuzes bevinden veel beleidsdossiers zich in een impasse en weten ambtenaren niet meer wat voor overheid ze richting burgerij moeten etaleren.

Slechts weinig politici overzien het bestuurlijk landschap en accepteren de diffuse verantwoordelijkheidsverdelingen, die ze zelf hebben gecreëerd. De overheid kent inmiddels vele gezichten, zoals departementen, zelfstandige bestuursorganen en agentschappen, terwijl tegelijkertijd veel leveranciers van publieke diensten zoals ziekenhuizen, woningbouwverenigingen en scholen geen overheidsorganen zijn. Toch blijven Haagse politici het Binnenhof beschouwen als de navel van de wereld. Zo kan in de Kamer de roep om een terugtredende overheid naadloos overgaan in de eis dat wordt ingegrepen als een ziekenhuis failliet dreigt te gaan.

Verder dient het wantrouwen tussen politici en ambtenaren te verdwijnen. In de jaren negentig stond het herstel van het primaat van de politiek hoog op de agenda en daartoe diende de vierde macht te worden beteugeld. Politici en ambtenaren moeten samen de rol van de overheid herdefiniëren. Anders dreigen ongerichte bezuinigingen met als resultante nog meer onvrede over het presteren van de overheid.