Balkaniseren met beeld

De Netwerk-reportage was de droom van Gretta Duisenberg: de Amerikaanse joden hebben gemene zaak gemaakt met de rechts-evangelische christenen en lobbyen hard om een einde te maken aan de vredespogingen van president Bush. De evangelici organiseren een brievencampagne en er komt dit najaar een demonstratie in Washington. Dan moet Bush wel bezwijken onder de druk van zijn conservatieve aanhang en dat is weer leuk voor mevrouw Duisenberg. Aan het einde van de reportage zag ik twee jonge vrouwen in witte jurken dansen op een nationalistische hymne, de een christelijk met een Amerikaanse, de ander kennelijk joods met een Israëlische vlag. Die kitscherige beelden kunnen ze zo doorverkopen aan boze Arabische zenders. De satellietschotels van moslims over de hele wereld zullen er van gloeien. Dat zou deze joods-christelijke lobbygroep uitstekend uitkomen, want die doet niets liever dan de boel opstoken, desnoods met de hulp van het kleine Nederlandse Netwerk. Dan kunnen radicale imams daar weer woedende preken tegen houden, daar reageren zij weer op en zo versterken ze elkaars aanhang, zoals in België Filip de Winter en Abou Jahjah elkaar van dienst zijn.

Er zat lekker tempo in de joods-christelijke sessie, uitroepen van rabbi's, dominees en rechts-christelijke radiomagnaten, bijbellezingen, emotionele woede. Een charismatische dominee met de naam M. van der Hoeven met een on-Amerikaans (Nederlands?) accent bracht de zaal in extase met zijn uitroepen en eindigde met de uitgeschreeuwde waarschuwing: ,,De route naar de vrede zal ervoor zorgen dat de Tempelberg eeuwig islamitisch zal worden.'

Amen, amen.

Maar wat zagen we nou eigenlijk? De camera ging zo nu en dan de ruimte rond. Daar zaten misschien tussen de 100 en 200 oude mensen aan tafeltjes, sommigen met bijbels. Er kwamen geen andere tv-ploegen in beeld, dus veel kunnen het er niet zijn geweest. Het was dus zo'n rubberenkip-lunch van een lobbygroep in een groot hotel waarvan er dagelijks wel zo'n honderd zijn in Washington. Deze club heette Zionistisch Christelijk Congres. De bebaarde leider beweerde dat zijn potentiële aanhang uit een op de tweeënhalve Amerikaan bestond. Want die zijn evangelisch christen. Maar president Carter is ook zo'n herboren christen en die heeft de vrede van Camp David tot stand gebracht. De meeste evangelische christenen zijn rechts, inderdaad, maar zouden ze allemaal achter dit gezelschap aanlopen? Voor die vraag moet je deskundigen buiten de hotelzaal spreken. En wat vinden de gevestigde joodse lobbygroepen Aipac en de World Jewish Congress van deze nieuwe beweging? Hebben zij de zelfde rabiate meningen? Veel rechtse protestanten zijn geobsedeerd door het heilige land en kunnen het goed vinden met rechtse joden. Dat is al heel lang zo. Maar er zijn ook veel Amerikaanse joden die van zulk rechts gezelschap gruwen. Hoe breng je zoiets in beeld met een reportage? Met meer pratende hoofden of met achtergrondcommentaar?

Netwerk gebruikte afwisselend de predikaten ,,de joden', ,,joden' en ,,rechtse joden'. Op zijn zachtst gezegd onnauwkeurig. De moordenaar van de populaire Israëlische premier Rabin was een orthodoxe jood. Wie waren de rechts-christelijke radio-exploitanten en hoe groot was hun gewicht in dat wereldje? In een reportage moet je ook zoeken naar de beperkingen van de gedane beweringen. Wie weet bezwijkt president Bush weer voor binnenlandse druk, maar deze reportage over een heftige lunch-bijeenkomst in een Washingtonse hotelzaal heeft dat in ieder geval niet aangetoond.

Netwerk zoekt de straat op en maakt meer reportages dan Nova. Dat is te prijzen, maar ze laten zich te vaak meeslepen door de gemaakte beelden. De Amerikaanse joden, de Venlose Marokkanen. Een met kennis gemaakte achtergrondtekst is veel waard. Kijk naar de perfecte retorische beeld-woord-combinaties die de BBC maakt. In het Midden-Oosten gebeurt het vaak dat beelden de feiten tegenspreken. Over zelfmoordacties jubelende Palestijnen zijn in werkelijkheid boos, maar niet voor de camera. Of er kan alleen een Israëlische woordvoerder worden gevonden en geen Palestijnse. Etnische wrijvingen moeten niet uit de weg worden gegaan, integendeel, maar het doel is informatie, niet balkanisering.