Scheppend boekhouden

Ahold maakt school. In navolging van het Zaanse concern en een reeks grote Amerikaanse bedrijven poetsen ook politici in Den Haag hun cijfers op. Het vorige week bekokstoofde Hoofdlijnenakkoord biedt voorbeelden te over van zulk `scheppend' boekhouden. Nadat CDA, VVD en D66 het onderling eens waren geworden, wisten de media te melden dat de voorgenomen bezuinigingen in 2007 zullen zijn opgelopen tot bijna 15 miljard euro. Dat cijfer kwam niet uit de lucht vallen, maar is wel onjuist. Want in feite denkt het nieuwe kabinet voor 11,4 miljard euro aan bezuinigingen te kunnen verwezenlijken.

Daarnaast gaan de collectieve lasten in de komende vier jaar met 3,3 miljard euro omhoog. Vooral de gezinnen zien hun lasten stijgen. Die lastenverzwaring staat haaks op beloften die met name de VVD aan de kiezers heeft gedaan. Daarom bevat het Hoofdlijnenakkoord een cijferopstelling – ongetwijfeld uit de koker van Zalm – die suggereert dat de lastendruk in de aanstaande kabinetsperiode niet met 3,3 miljard euro stijgt, maar juist met anderhalf miljard euro daalt.

Het Centraal Planbureau legt uit hoe dit verschil van liefst 4,8 miljard euro valt te verklaren. De komende jaren wordt het collectief verzekerde ziekenfondspakket uitgedund. Het gebruik van zorgvoorzieningen neemt hierdoor nauwelijks af. Mensen gaan dus meer uit eigen zak betalen. Het nieuwe zorgstelsel kent vanaf 2006 bovendien een eigen risico van 200 euro per volwassen verzekerde per jaar. Ook sommige eigen bijdragen van zorggebruikers gaan omhoog. Verder stijgt de premie voor de Algemene wet bijzondere ziektekosten op 1 juli aanstaande en moeten zelfstandigen zich straks weer zelf tegen arbeidsongeschiktheid verzekeren. De genoemde lastenverzwaringen belopen in totaal 3,2 miljard euro. Het kabinet laat ze volledig buiten beschouwing.

Omdat in het nieuwe zorgstelsel de premielast voor veel mensen fors omhooggaat, biedt het kabinet daarvoor compensatie via een `zorgtoeslag': een tegemoetkoming voor gezinnen die meer dan 6,5 procent van hun inkomen kwijt zijn aan ziektekostenpremies en die valt te vergelijken met de bestaande individuele huursubsidie. Deze zorgtoeslag drijft de overheidsuitgaven met 1,6 miljard euro op. In strijd met wat gangbaar is, presenteert het kabinet deze uitgavenstijging als een lastenverlichting. En 1,6 plus 3,2 is 4,8 miljard euro lastenverzwaring.

Het Hoofdlijnenakkoord bevat niet alleen een vervalst lastenbeeld. Ook de ingeboekte bezuinigingen zijn voor een deel onhaalbaar. De belangrijkste post betreft de salarissen in de zorgsector. Het kabinet neemt aan dat verpleegkundigen en doktersassistentes meedoen met de loonmatiging voor de ambtenaren. Dat zou tegen 2007 een miljard euro schelen bij de uitgaven voor gezondheidszorg. Maar de overheid heeft geen enkele greep op de salarislasten in de zorgsector.

Ziekenhuizen, verpleeghuizen en verzorgingshuizen zijn namelijk particuliere werkgevers, die zelfstandig met de vakbonden onderhandelen over de verbetering van de arbeidsvoorwaarden. De loonkosten in de budgetten van deze instellingen worden jaarlijks opgehoogd met het percentage van de Overheidsbijdrage aan de Arbeidskosten (OVA). Dit OVA-percentage wordt op een objectieve manier bepaald, waardoor de overheid niet op de salarissen in de zorgsector kan beknibbelen. Wanneer zorgwerkgevers de via de OVA beschikbare loonruimte overschrijden, beschikt de overheid hoe dan ook niet over sancties om de stijging van de zorgkosten die hiervan het gevolg is, tegen te houden. Een en ander is bij de insiders in Den Haag bekend, omdat een ambtelijke werkgroep dit vorig jaar haarfijn heeft uitgeplozen. Hiermee valt bijna een tiende (1 miljard) van de met zoveel moeite bijeengeschraapte bezuinigingen (11,4 miljard) weg.

Het Centraal Planbureau (CPB) heeft de reputatie dat het dagdromen en illusoire cijfers afkomstig uit de politieke en lobbycircuits genadeloos doorprikt. Dit keer is CPB-directeur Don extreem mild voor de regeringspartijen geweest. Een hele reeks nog niet concreet ingevulde bezuinigingen op subsidies en diverse efficiencykortingen zijn als `taakstelling' in de CPB-computers gestopt, zonder dat zeker is dat deze bezuinigingen ook kunnen en zullen worden verwezenlijkt. Hierbij gaat het om zeker nog eens 1 miljard van de 11,4 miljard euro die het kabinet op papier bezuinigt.

Omdat nieuwe tegenvallers op komst zijn, schaatst het aantredende kabinet budgettair gezien op flinterdun ijs. De komende jaren zullen keer op keer aanvullende maatregelen nodig zijn om de doelstellingen voor de overheidsfinanciën overeind te houden. Het lijkt definitief gedaan met de bestuurlijke rust rondom de begroting.

Nederland schaart zich bovendien in de rij van Europese landen die definitief niet voldoen aan de eisen uit het Stabiliteitspact. Het bestaande begrotingstekort van 1,8 procent van het bruto binnenlands product moet in vier stapjes van een half procentpunt worden weggewerkt, en dat zal niet helemaal lukken. Zoals beoogd schatkistbewaarder Zalm afgelopen dinsdag tijdens het Kamerdebat besmuikt opmerkte, moet het kabinet bij het afronden van de tekortcijfers naar zichzelf toerekenen om in de buurt te komen. Was het maar zo eenvoudig.

Wie de verhullende begrotingscijfers voor de komende jaren doorspit, ziet dat een reeks budgettaire fiasco's op voorhand is ingebakken. Dat de regeringspartijen hebben gekozen voor een geflatteerde presentatie bespoedigt slechts het demasqué van het uitgestippelde begrotingsbeleid.