`Rusland wacht grote sprong voorwaarts'

Het Nederlands-Britse Koninklijke/Shell steekt 10 miljard dollar in een olieproject in Rusland. `Rusland is een uniek land, zeer moeilijk met iets anders te vergelijken.'

Rein Tamboezer (55) verlaat Rusland met een tevreden gevoel. Vorige week kreeg de topman van Shell in Rusland eindelijk het groene licht voor zijn project Sachalin-2. De komende jaren investeert Shell in dit langgerekte eiland voor de kust van Ruslands Verre Oosten 10 miljard dollar in het grootste geïntegreerde olie- en gasproject ter wereld. Het gaat om een tweede boorplatform voor gaswinning – naast het nu al functionerende olieplatform Moliqpak – 850 kilometer pijpleiding, een olieterminal en een fabriek voor LNG (vloeibaar gas).

Vijf jaar geleden zei topman Van den Berg dat Shell absoluut in Rusland moet zijn, maar zonder risico te lopen. Wie geen risico's neemt, zal geen champagne drinken, zeggen ze hier.

,,In 1998 keken we anders tegen Rusland aan. Toen ik arriveerde, was er een kleine Rusland-hausse. We hadden allemaal het gevoel: ze zijn uit het dal, het gaat ze lukken. Toen volgde de roebelcrisis, zakte de olieprijs naar 10 dollar het vat en raakte de regering-Jeltsin op drift. Dat kwam voor ons als een donderslag, zette ons aan het denken. Rusland is die crisis overigens ook veel sneller dan verwacht te boven gekomen, Poetin stelt nu op veel punten orde op zaken.''

Shell was in 1998 nog in de markt om Rosneft over te nemen, een staatsoliebedrijf. Dat is nu nog steeds een staatsbedrijf, en een kaskoe voor bepaalde politieke groeperingen. Wat ging er mis?

,,We wilden Rosneft samen met LukOil en Gazprom privatiseren, maar het risico bleek toch te groot. Het was simpelweg niet na te gaan wat we precies zouden kopen.''

BP heeft dit jaar de gok gewaagd de helft van het Russische oliebedrijf TNK te kopen, oliebedrijf Yukos is met Sibneft gefuseerd, Sibneft en TNK kochten staatsoliebedrijf Slavneft. Viste Shell dit jaar opnieuw achter het net?

,,Ik laat me niet uit welk bedrijf Shell eventueel wilde kopen, maar we zijn in Rusland niet op het overnamepad. BP heeft een heel andere strategie. De fusie van Yukos en Sibneft heeft ons wel verrast. Er was geen enkele indicatie dat de onderhandelingen al zo ver waren, dat de zaak zo snel beklonken zou zijn.''

Politiek? Wilde het Kremlin dat de buitenlandse invloed de Russische olie-industrie beperken?

,,Dat is niet uitgesloten.''

Yukos/Sibneft is nu qua reserves het tweede oliebedrijf op de wereld. Een gevaarlijke rivaal voor de toekomst?

,,De Russische olie-industrie heeft zich de afgelopen jaren gigantisch snelontwikkeld, geholpen door hoge olieprijzen. Yukos/Sibneft is een financieel sterke, technisch goede, relatief transparante maatschappij met een zeer stevige reserve. Dat laatste is hun sterkste punt. Maar met 30 dollar per vat olie is iedereen happy. Ik moet zien hoe ze zich redden als het naar 10 dollar gaat en de cash-flow opdroogt. En die terugslag komt eraan.''

Na het overname- en fusiegeweld van het afgelopen half jaar valt er voor Shell niks meer te kopen in Rusland. Shell is hier een kleine speler.

,,Dat ben ik absoluut niet met u eens. Nu ons project Sachalin 2 doorgaat, wordt Shell de grootste directe buitenlandse investeerder in Rusland. Jaarlijks ontvangt Rusland slecht 4,5 miljard aan directe investeringen, Sachalin-2 betreft een project van 10 miljard. We zijn heel tevreden met wat we hebben. Sinds 1999, toen we Marathon Oil uitkochten en operator werden van Sachalin Energy, is ons focus heel sterk op Sachalin gericht. Maar het is absoluut niet het laatste project van Shell in Rusland.''

Shell opereert op Sachalin op basis van een PSA, een profit sharing agreement die een stabiel tarief- en belastingklimaat garandeert. Juist deze week besloot de Russische Doema dat PSA's voortaan tot het verleden behoren. Schaadt dat Shell?

,,Drie PSA`s, waaronder die van Shell, blijven wel van kracht omdat ze in al in 1994 op basis van een speciaal wetje zijn gesloten. Een PSA is de enige manier om in Sachalin te werken. Het betreft een off-shore project dat veel tijd kost en zeer hoge investeringen. Je kan dan niet hebben dat de tarieven plots omhoog gaan zo snel je winst begint te maken. Aan dat soort praktijken maakte Rusland zich in de jaren negentig te vaak schuldig.''

Die PSA is bijna tien jaar geleden gesloten, maar deze maand waren nog niet alle juridische details geregeld. Waarom zo lang steggelen?,,Rusland heeft zeer veel wetten, iets te veel wellicht. Er zijn allerlei tegenstrijdigheden,je hebt te maken met een groot aantal bureaucratieën. Sommige wetten zijn strijdig met wat in onze PSA is vastgesteld, dan moet je absoluut zwart op wit hebben welke regel wordt gehanteerd.''

Was het daarbij een handicap dat Koninklijke/Shell geen Russische partner heeft om voor haar in Moskou te lobbyen?

,,Ja en nee. Een Russische partner met goede contacten in Moskou helpt zeker, maar het kan de zaken ook compliceren. Kijk naar Rosneft, die een partner van ExxonMobil was in Sachalin-1, maar niet het kapitaal had om haar bijdrage te betalen.''

De directeur van Rosneft zei vorig jaar dat het zonde was dat Shell indertijd Sachalin-2 was gegund. Russische bedrijven zouden zo'n project tegenwoordig zelf wel kunnen trekken. Grootspraak?

,,Laten we zeggen: a flight of the imagination. Een off-shore project, een LNG-fabriek: zowel technisch als financieel is Rusland daaraan nog niet toe.''

Wat wint Rusland met Sachalin-2?

,,Behalve 45 miljard dollar aan belastingen? Met Sachalin 2 wordt Rusland energieleverancier van het Verre Oosten. Komende jaren komt er ook nog een pijpleiding naar China. Dat brengt weer allerlei andere handels- en politieke betrekking met zich mee.''

Wordt het nog wat met Rusland?

,,Het wachten is op een generatiewisseling, de jongere generatie leeft in een volledig andere wereld dan Russen van middelbare leeftijd.''

Het land blijft afhankelijk van olie. Venezuela met kruisraketten.,,Rusland is een uniek land, zeer moeilijk met iets anders te vergelijken. Een enorm oppervlakte, reusachtige natuurbronnen, een goed opgeleide bevolking. Het moet in staat zijn de komende tien jaar de grote sprong voorwaarts te maken.''