Het gebruik van een elleboog als wapen

De elleboog is geen lichaamsdeel waar mensen snel lyrisch over worden. Bij jongeren is hij ook weldadig onopvallend, bij ouderen hangt het vel er los omheen. Toch speelt de elleboog een hoofdrol in een seksscène in de nieuwe film van Catherine Breillat, Sex is Comedy, die al vorig jaar in Cannes in première ging. Een meisje gebruikt hem als wapen om zich een jongen van het lijf te houden. Ze laat hem op bed dichtbij komen, heel dichtbij, maar haar elleboog voorkomt dat hij té dichtbij komt. Die elleboog in die situatie, het is iets wat veel mensen wel eens gebruikt of gevoeld zullen hebben, maar zonder het te beseffen; het is een van die gebaren die gemaakt of gemerkt worden zonder dat ze veel sporen nalaten. Zelfs als je het ziet, registreer je het niet; het gaat ten onder in de rest van de seksuele choreografie. Maar niet in Sex is Comedy. Daarin wordt de elleboog zo neergelegd, en zo, en nog een beetje meer zo, tot precies duidelijk is wat die elleboog daar doet.

Sex is Comedy is een film over het maken van films. In de scène met de elleboog verschijnt de regisseur ook op het bed, rukt aan de arm van de actrice, schuift hem tegen de zij van de acteur. Ze vertelt ons ook nog eens waarom. ,,Meisjes zijn heel geslepen.''

Catherine Breillat maakte eerder onder meer Romance, Fat Girl en Breve Traversée, films waarin het altijd om seks en macht draait. Soms gebeurt dat zo subtiel als met die elleboog – maar dan zonder regisseur –, soms behoorlijk grof. Romance was onder meer een succès de scandale omdat de stijve pik van een Italiaanse pornoacteur er duidelijk in te zien was.

In Sex is Comedy debiteert Breillat over filmmaken net zulke conservatief feministische dooddoeners als in haar andere films over seks en macht. Regisseurs zijn roofdieren, je moet een meisje zijn om acteur te kunnen zijn. Breillat laat ze uitspreken door een Jeanne genoemde regisseur, die bezig is met het opnemen van de film Scènes intimes. Net als in Fat Girl, de film waar Sex is Comedy vaak naar verwijst, is Breillats manier van filmen soms zo verleidelijk en overtuigend dat ze gelijk lijkt te hebben, al blijf je hopen dat dat niet zo is, zo kil, pijnlijk is het. Met Jeanne lukt dat niet helemaal. Of ze nu met haar acteurs ruziet, met haar assistent flirt of het werk van de art director onmogelijk maakt, ze babbelt en babbelt maar door. Al die pretentieuze praatjes zijn om gek van te worden zo saai. Zou het misschien Breillats bedoeling zijn zichzelf voor gek te zetten? Doorgaans neemt ze zich daarvoor te serieus. Maar Sex is Comedy is lichter van toon dan haar andere films. Misschien is de keuze van Breillat om zich in dit zelfportret door Anne Parillaud te laten spelen veelzeggend. Parillaud, in 1990 Nikita in de gelijknamige film van Luc Besson, is met veel meer schoonheid gezegend dan Breillat. Het kan louter ijdelheid zijn, er kan iets meer achter zitten. Sex is comedy en cinema is make believe. Breillat lijkt er bijna plezier in te krijgen. Geinig is in ieder geval dat de pik die dit keer in beeld komt geen echte is, maar een prothese, waar acteur en regisseur heel wat mee te stellen hebben.

Tegen het eind, als de belangrijkste seksscène wordt opgenomen, waar de hele film een voorbereiding op lijkt, is er eigenlijk geen verschil meer tussen spel en werkelijkheid. De hartverscheurende maar bevrijdende tranen van de actrice na de opname lijken in ieder geval heel echt. Dat Jeanne na haar getroost en bedankt te hebben triomfantelijk een banaantje oppeuzelt, is een voor Breillats doen bijzonder optimistisch einde.

Sex is Comedy. Regie: Catherine Breillat. Met: Anne Parillaud, Grégoire Colin, Roxane Mesquida. In: Filmmuseum Cinerama, Amsterdam; Lantaren/Venster. Rotterdam.