Gehaat in Nieuw Zeeland, held in Zwitserland

De Nieuw-Zeelander Russell Coutts (41), drievoudig winnaar van de America's Cup op rij en daarmee een van de succesvolste zeilers ter wereld, was ter promotie van de komende editie in Nederland. ,,We willen er een degelijk evenement van maken.''

Het is middernacht, maar Nieuw-Zeelander Russel Coutts, een van de succesvolste zeilers aller tijden, zit ontspannen klaar voor het interview. ,,Ik praat graag over zeilen'', zegt hij eenvoudig. Hij heeft het graag over de toekomst van de America's Cup, de oudste en beroemdste zeilwedstrijd ter wereld en de wedstrijd die Coutts drie keer op rij won. In 1995 en 2000 won hij de Cup met Team New Zealand, afgelopen maart met het Zwitserse team Alinghi. Binnen een week bracht Alinghi een protocol uit, waarin een nieuwe opzet voor de organisatie van de wedstrijd bekend werd gemaakt. Als die opzet slaagt, zal Coutts nog een prestatie op zijn naam hebben gebracht: dan zal hij herinnerd worden als de zeiler die de traditionele America's Cup de eenentwintigste eeuw binnendroeg.

De wedstrijd bestaat sinds 1851. Met tradities moet je durven breken. ,,Er is een onafhankelijk AC Management opgericht dat alle `off the water'-activiteiten coördineert'', verklaart Coutts. ,,Tot nu toe erfde de winnaar alle rechten van het evenement en dat hebben we veranderd. In het protocol is opgenomen dat vijfenveertig procent van de rechten naar de uitdagers gaat, vijfenveertig procent naar Alinghi en tien procent is voor het AC Management. Het nieuwe AC Management moet een jaarrapport opleveren. We hopen dat we een transparante organisatie hebben neergezet. Wat we niet hebben veranderd is dat de winnaar nog steeds mag bepalen waar de volgende editie zal worden gehouden. Dat is uniek in de sportwereld.''

Coutts heeft geen bedragen paraat over de waarde van het evenement. ,,De Cup is in termen van sponsoring meer waard in Europa dan in Nieuw Zeeland, dat nu eenmaal heel erg ver weg ligt en waar de afgelopen twee edities plaatsvonden. Maar ik kan geen getallen noemen. Ik probeer Alinghi aan sponsors te verkopen en ik moet zeggen, dat vergt al honderd procent van mijn tijd.''

Tot nu toe gold dat de campagnes ter waarde van honderd miljoen dollar voor een groot deel met privévermogens werden gefinancierd. Ook dat moet anders. Coutts: ,,Alinghi wordt als een bedrijf geleid. Er bestaat een goede kans dat we in de toekomst winst gaan maken. We hebben ook een aantal maatregelen genomen om de kosten voor de campagnes beter in de hand te houden. We zullen er nog een paar nemen, maar niet te veel. Er moet niet teveel beknibbeld worden op creativiteit, innovatie, ontwikkeling.''

Coutts haast zich eraan toe te voegen dat hij de invloed, de aanwezigheid van de miljardairs, aan wie de wedstrijd de bijnaam bigboystoygame dankt, geen obstakel vindt. ,,Weet je hoeveel grote teams in Amerika in handen zijn van een eigenaar? Ernesto Bertarelli (financierder van Alinghi, red.) is een intelligent man en een verdienstelijk navigator. Vraag maar eens aan de eigenaar van een baseballteam of hij kan meespelen. Bertarelli kan veel niet op de boot, maar dat geldt ook voor mij. Op het voordek zouden we geen schijn van kans maken.''

In de visie van Coutts is ook de weg naar de America's Cup onderdeel van het nieuwe concept. Zo zal Alinghi in het najaar tegen het Amerikaanse team Oracle, door Alinghi in januari in de halve finales verslagen, een wedstrijd in San Francisco zeilen. Voor de komende jaren staan er meer van dergelijke wedstrijden op stapel. ,,Op dit moment zijn acht steden in de running als locatie voor de Cup in 2007. Barcelona, Palma de Mallorca, Valencia, Napels, Sardinie, Elba, Lissabon en Marseille. In het najaar wordt de definitieve keuze bekend gemaakt. Maar het is niet ondenkbaar dat dan in de aanloop naar de Cup bij een van die plaatsen voorwedstrijden worden gehouden.''

Zwitserland, hoewel officieel nu dus houder van de Cup, is geen optie. Nu niet, waarschuwt Coutts. ,,Iedereen maakt grappen over het feit dat Zwitserland, a landlocked country, de belangrijkste zeiltrofee heeft gewonnen. Maar je kunt heel goed op de meren zeilen. Ik ben opgegroeid op meren. Ik zou best een America's Cup in Zwitserland willen organiseren. Het is niet onmogelijk. Je moet alleen veel faciliteiten bouwen. Ik droom er van, omdat het de zeilsport naar de mensen toebrengt.''

Coutts herinnert zich hoe hij half maart in Zwitserland werd onthaald door 45.000 uitzinnige fans. Een warm bad na alle vijandigheid die hij de afgelopen drie jaar in eigen vaderland over zich heen kreeg. Voor zijn overstap in 2000, samen met vaste zeilmaat Brad Butterworth, van Team New Zealand naar Alinghi is hij beschimpt en bedreigd. ,,Oud nieuws'', zegt Coutts zonder een spoor van bitterheid. ,,Een verhaal dat ik aan mijn kleinkinderen zal vertellen. De hele affaire heeft zaken in perspectief gezet. Toen we in 1995 wonnen, waren we publiekslievelingen. Toen we in 2000 na de tweede overwinning opstapten, waren we opeens de vijand. Toen we een paar weken geleden in Zwitserland met de Cup arriveerden, kregen we dat overweldigende welkom. It balances you. Ik ben schrikbarend veel onnauwkeurige artikelen tegengekomen. Ik weet nu dat ik niet zozeer feiten lees, als wel meningen. Oog in oog met de bevolking was het anders. Op straat deed men helemaal niet haatdragend.''

Coutts en Butterworth stapten op, omdat Team New Zealand hen geen enkele garantie voor de toekomst wilden bieden. De twee topzeilers werden overal buiten gehouden. ,,Een van de kernfactoren wat ook mis ging was dat alle contracten verliepen. Zodra de concurrentie daarachter kwam, was de markt open. Ik bedoel: noem mij één ander profteam in welke sport dan ook waar de contracten gewoon verlopen. Alinghi zou dat zeker niet laten gebeuren. We hebben pas overwogen weg te gaan na het winnen van de Cup.''

Mismanagement is ook een sleutelfactor voor het huidige verlies van Team New Zealand, dat in februari door Alinghi met 5-0 in een serie best-of-nine verloor. De superinnovatieve boot met de veelbesproken schijnromp, de zogenaamde hula, zonk bijna en de mast brak in een cruciale wedstrijd. Een wanprestatie? ,,Dat zou ik niet willen zeggen. Maar je ziet nu wel dat ze elkaar continu lopen te bekritiseren. Die sfeer was er helemaal niet de acht jaar dat ik bij het team zat. En nog iets: creativiteit bij het ontwerpen moet je in de hand houden, op het goede moment stoppen. Dat ging bij ons goed. De Nederlandse ontwerper Rolf Vrolijk is een wetenschapper en een artiest, maar blijft altijd enorm gestructureerd. Engineer Dirk Kramers, ook van Nederlandse afkomst en in ons ontwerpteam, is zo'n type dat je moet stoppen. `Durk, now it's enough. That's for the next cup'.''

Coutts contracteerde ook twee Nederlandse zeilers voor Alinghi. Voordekker en runner-grinder Piet van Nieuwenhuizen zeilde alle wedstrijden en werd daarmee de eerste Nederlander die de America's Cup won. Trimmer Peter van Niekerk voer op de trainingsboot. Over beide zeilers is Coutts vol lof. ,,Piet, of straight Piet zoals wij hem noemen, is de beste ter wereld op zijn vakgebied. Die jongen is fysiek, agressief en altijd met zijn werk bezig. Peter, of Curly Piet, is een geweldige teamplayer. Peter maakt een hele goede kans om dan ook op de raceboot te zitten.''

Het jaar 2007 is nog ver weg, maar Coutts is al volop bezig met het evenement en zijn team. Hij weet niet of hij weer zelf zal zeilen. ,,Na drie keer de Cup te hebben gewonnen vind ik het belangrijker dat het team wint. Ik hoef niet per se weer aan het roer te staan.'' Dan houdt hij het record dus voorgoed op veertien ongeslagen races in de Cup? ,,Ik zeg niet dat ik niet ga varen. Misschien win ik er nog wel vijf. Zo oud ben ik nu ook weer niet. Maar ik geef niets om records.''