`Abu Mazen is voor alle partijen nuttig'

Hoe denkt de Palestijnse intelligentsia over de Routekaart, het internationale stappenplan naar een vredesregeling?

Heeft het nieuwste vredesproces, de weg van de internationale Routekaart, enige kans van slagen, of wordt het vermorzeld tussen van de Palestijnse aanslagen op Israëlische doelen en Israëlische tegenmaatregelen? Hoe denkt de Palestijnse intelligentsia, met name in politieke en academische kringen, over de kansen op vrede?

Dr. Mahdi Abdel-Hadi is onder de omstandigheden nog relatief optimistisch. Hij staat aan het hoofd van PASSIA, het Palestijnse Studiecentrum voor Internationale Betrekkingen dat in Oost-Jeruzalem is gevestigd. Hij was in het verleden jarenlang de rechterhand van Yasser Arafats vertegenwoordiger voor Jeruzalem, Faisal Husseini, tot diens dood een paar jaar geleden.

Het is, zegt Abdel-Hadi, een goede zaak dat de geestelijk leider van de radicale islamitische beweging Hamas, sjeik Ahmed Yassin, twee weken geleden al meteen de nieuwe Palestijnse premier Abu Mazen heeft uitgenodigd. Sjeik Yassin verklaarde dat Abu Mazen voor hem geen verrader is of collaborateur, maar een nationalist met wie Hamas wil praten. Dat wil volgens Abdel-Hadi zeggen dat de meeste Palestijnen, inclusief radicaal-islamitische, de weg op willen van onderhandelingen.

De huidige golf aanslagen heeft volgens hem duidelijk gemaakt dat er naast Yassin een tweede stroming bestaat: die van de onbuigzamen, de extremisten die iedere regeling met geweld willen dwarsbomen en zullen blijven proberen alle onderhandelingen te torpederen. ,,De laatsten zeggen tegen Abu Mazen: Als je toch met Sharon gaat praten, doe dat dan vanuit een positie van kracht en zeg hem dat wij kunnen terugslaan.''

Dat brengt Abu Mazen in een zeer moeilijke positie ten opzichte van Israël dat geen stap wil zetten voor de Palestijnen aan alle geweld een eind maken. Maar het is zo, zegt Abdel-Hadi, dat ,,wij Palestijnen weg evolueren van de decennia-oude ideologie van Al-Thawra hat al-Nasr, de revolutie tot de overwinning, in de richting van strategische onderhandelingen rond een eigen staat. Dat wil zeggen dat we niet langer een confrontatie willen maar een einde aan het geweld, een wapenstilstand voor alle fracties.''

,,Voor de Israëliërs wordt dat een ultieme test. Hoe zien zij hun eigen toekomst? Wij hebben Israël erkend binnen de grenzen van voor de oorlog van 1967, maar hoe willen zij dat Israël er uiteindelijk uit zal zien? Als het zionisme wordt geïnterpreteerd als een ideologisch programma gericht op het inpalmen van al ons land is het gevaar groot dat zij opgescheept geraken met een bi-nationale staat, een de facto apartheidssysteem. Of willen zij samenleven naast en met een Palestijnse staat in de 22 procent van historisch Palestina dat in 1967 door Israël bezet is? Wij kunnen ons Egypte in de toekomst zonder de Mubaraks voorstellen, en Syrië zonder Assad, ja, zelfs Palestina zonder Arafat, maar kunnen zij zich Israël voorstellen zonder zionisme? Of moet de bezetting van ons land voor altijd voortduren?''

Hoe zit het met de binnenlandse legitimiteit van de nieuwe Palestijnse regering? Abu Mazen is volgens Abdel-Hadi nuttig voor alle betrokken partijen. ,,Eerst en vooral voor Yasser Arafat omdat hij de last van diens schouders neemt. Leidt dit tot een succes of een fiasco? Abu Mazen, als de eerste Palestijnse premier, neemt hierin het risico, niet Arafat. En het symbool van de Palestijnse zaak, de leider en de incarnatie van de legitimiteit, dat blijft Arafat, of we dat nu graag hebben of niet.''

,,Abu Mazen belichaamt een overgangsfase, dit is een interimregering. Hij is allerminst de leider, en eist die rol niet op. Hij aanvaardt gewoon de rol van bemiddelaar tussen de Amerikanen, de Israëliërs en Arafat. Voor de Amerikanen is hij de technocraat, de man van het vroegere vredesproces van Oslo, de vertegenwoordiger van de middenklasse en van de onderhandelaars. Hij is dus de man die zij nodig hebben voor de uitwerking van hun politiek. En voor de Israëliërs is er de voldoening dat de `terrorist' Arafat de facto buitenspel staat en irrelevant is. En ten slotte mag hij voor de Palestijnse burgers met de Amerikanen, de Israëliërs, de Europeanen, ja zelfs met de duivel onderhandelen, als er maar een einde komt aan het lijden en het geweld.''

De vraag is of Abu Mazen wel de juiste man is voor die taak. Abdel-Hadi: ,,Hij is er tot nog toe in geslaagd om zijn relatie met alle betrokken partijen goed in evenwicht te houden en zich nauwgezet aan de letter te houden van de tekst van de routekaart. Hij brengt zijn boodschap helder en gevat. Aan de andere kant komt hij ook over als een zwak bestuurder, met een gebrek aan zelfvertrouwen.''

,,Maar de laatste dagen heeft hij wel echt blijk gegeven van leiderschap, onder andere door het ontslag van minister en top-onderhandelaar Saeb Erakat te aanvaarden. Erakat is ontstemd, zoals veel politieke zwaargewichten die invloed hebben verloren door de machtsverschuiving van Arafat naar Abu Mazen. Het is de rol van de premier om de politiek te bepalen en dat houdt in dat hij moet kiezen. En daarin heeft Abu Mazen duidelijk een sterke hand laten zien.''

Voor het ogenblik zijn de Palestijnse politici onderling in een machtsstrijd gewikkeld. ,,Een en ander is het resultaat van de storm die helemaal aan de top woedt tussen Yasser Arafat en Abu Mazen. Het einde van die Palestijnse machtsstrijd is nog lang niet inzicht, en de uitkomst allerminst duidelijk. De premier heeft de aanslagen van het voorbije weekeinde politiek overleefd, voorlopig, en Arafat blijft ondertussen voor Israël en de Verenigde Staten de zondebok.''