Verplicht naar school in eigen wijk

Nijmegen legt de vrije schoolkeuze aan banden. Komend schooljaar moeten kinderen in hun eigen wijk naar school. ,,Maar ouders zijn inventief.''

Op weg van huis naar basisschool `De Zonnewende' rijdt A. Janssen dagelijks met haar twee dochters op de achterbank van haar rode Polootje langs basisschool De Wieken. Die school ligt dichtbij haar huis, maar geen haar op haar hoofd die eraan denkt haar kinderen naar De Wieken te brengen. ,,Een vreselijke school'', zegt ze.

Niet dat ze wat tegen buitenlanders heeft, maar dat Nederlandse kinderen daar Turks leren, zoals ze heeft gehoord, gaat haar echt te ver. ,,De Wieken is niet divers genoeg'', zegt een andere moeder. Ze bedoelt dat er te veel allochtone leerlingen op zitten. De Wieken bestaat voor ruim driekwart uit allochtone leerlingen. Nijmegen telt acht zwarte scholen scholen die voor meer dan de helft uit allochtone leerlingen bestaan.

Van de 36 basisscholen is ruim de helft te eenzijdig samengesteld. Ze zijn te `zwart', te `wit' of worden bezocht door kinderen van voornamelijk ouders uit hogere of lagere sociaal-economische milieus. De drie grote besturen van Nijmeegse basisscholen hebben de stad in zeven gebieden verdeeld. Met ingang van het nieuwe schooljaar mogen ouders `nieuwe' kinderen alleen nog naar scholen in hun eigen stadsdeel sturen. Op die manier, redeneren de besturen, worden de basisscholen weer een afspiegeling van de bevolking in de wijk.

Voor scholen die niet wijkgebonden zijn, zoals vernieuwingsscholen of de islamitische school, geldt de afspraak niet. Het aantal leerlingen van deze scholen wordt wel aan een maximum gebonden. Zo willen zij voorkomen dat ouders massaal hun toevlucht zoeken tot deze scholen.

Nijmegen is niet de eerste stad die de segregatie in het onderwijs probeert te bestrijden door ouders te verplichten hun kind in de eigen wijk naar school te sturen. Ook de gemeente Amsterdam voert een soortgelijk beleid, zegt hoogleraar primair onderwijs Guuske Ledoux van de Universiteit van Amsterdam (UvA). Amsterdamse kinderen mogen niet naar een school buiten hun eigen postcodegebied als die school al vol zit met leerlingen uit de directe omgeving.

En Zaanstad probeert het met voorlichting. Ouders die een kind naar school willen sturen, krijgen eerst informatie over de voordelen van een school in de eigen wijk. Ook Amersfoort begint hier binnenkort mee.

De effecten zijn volgens Ledoux, die in opdracht van de gemeente de segregatie in Amsterdam onderzoekt, echter minimaal. ,,Scholen worden er niet minder zwart door. Het patroon is dat er nu in één wijk een paar zwarte en witte scholen ontstaan.'' Ouders verzinnen daarbij trucs om onder het postcodebeleid uit te komen. Ze nemen een postadres in een wijk met een populaire witte school. Of ze verhuizen naar een buitenwijk waar wél een witte school staat.

Bovendien, zegt onderwijsspecialist Zeki Arslan van multicultureel instituut Forum, staan ouders die een weigering op grond van hun postcode aanvechten, ,,juridisch heel sterk''. Openbare scholen zijn immers volgens de wet voor iedereen toegankelijk. ,,En bijzondere scholen mogen alleen onder heel uitzonderlijke omstandigheden kinderen weigeren.''

Toch is het Nijmeegse initiatief het proberen waard, vindt hij. ,,Er zijn altijd ouders die zich nergens wat van aantrekken. Maar kan de witte vlucht op zijn minst een beetje tegengaan. In het hele land zie je dat scholen in het centrum van de steden leeglopen, terwijl de gemeenten zich blauw betalen aan noodlokalen in de buitenwijken.''

Momenteel gaat 43 procent van de Nijmeegse basisschoolkinderen buiten de eigen wijk naar school. Afgaande op de postcodes zouden 207 autochtone kinderen uit de wijk De Wolfskuil eigenlijk naar basisschool De Wieken of de nabijgelegen Michiel De Ruyterschool moeten gaan. Maar de ouders gaan liever een straatje om. ,,Er zitten teveel buitenlandse kinderen op onze school'', krijgt directeur R. Arets van De Wieken vaak als reden te horen. Eenzijdig zwarte scholen ,,hebben geen toekomst'', vindt Arets. Niets doen zou betekenen dat haar school, met nu nog 185 leerlingen, wordt opgeheven, omdat deze dan snel onder de opheffingsnorm van 180 komt.

Hoewel hij het een goed idee vindt om kinderen in hun eigen wijk naar school te sturen, vraagt directeur F. Janssen van basisschool De Zonnewende zich net als hoogleraar Ledoux af of ouders zich wel láten dwingen. De Zonnewende (250 leerlingen) trekt veel autochtone kinderen uit achterstandswijk De Wolfskuil, maar daardoor vertrekken weer de hogeropgeleide ouders uit zijn eigen wijk. Met name de nabijgelegen Jenaplan-school is populair. ,,Ouders zijn inventief genoeg om een busje te charteren en naar het dorpje Malden te rijden'', zegt hij.

De `uitvoering' van de maatregel is het `grote probleem', erkent directeur J. van de Logt van de Rosa-stichting, een schoolbestuur waar achttien Nijmeegse basisscholen onder vallen. ,,Maar in principe is de afspraak bindend'', zegt hij. Ouders kunnen in enkele gevallen ontheffing aanvragen, als bijvoorbeeld een ouder broertje of zusje al op een school uit een andere wijk zit. Van de Logt zegt dat de scholen in hun recht staan, ,,zolang ouders binnen één stadsdeel maar de keuze houden tussen een protestante, katholieke of openbare school.''