`Poolse politiek is een economisch probleem'

De Poolse minister van Financiën, op werkbezoek in Nederland, is een man van forse uitspraken. `De regering kan mij volgen of opstappen.'

Zijn tegenstanders wenst hij naar de hel. ,,Daar horen ze thuis.'' De Poolse econoom Grzegorz Kolodko, sinds vorig jaar vice-premier en minister van Financiën van Polen, drukt zich niet zachtzinnig uit als zijn critici ter sprake komen. Er staat veel op het spel, voor Kolodko en voor Polen.

Professor Kolodko, gisteren in Nederland voor een werkbezoek en een lezing, is sinds kort tegen wil en dank de belangrijkste figuur op het Poolse politieke toneel. In maart presenteerde hij een ambitieus plan (171 wetten moeten worden aangepast) om de economie te stimuleren en de overheidsfinanciën op orde te krijgen en sindsdien ligt de 54-jarige minister permanent onder vuur. Niet alleen van buitenaf, maar ook van collega-ministers. En door dat laatste zijn twijfels gerezen over de stabiliteit van de huidige regering in Warschau.

Het gekissebis komt op een uiterst ongelegen moment. Over minder dan een maand beslissen de Polen tijdens een referendum of ze, vanaf 1 mei volgend jaar, al dan niet deel willen uitmaken van de Europese Unie. Volgens opiniepeilingen is de overgrote meerderheid vóór toetreding, maar die steun kan door het gebrek aan politieke eensgezindheid afbrokkelen, zo wordt gevreesd. Om het referendum zo min mogelijk te torpederen, zal de Poolse regering pas op 10 juni, twee dagen na de stemming, definitief de knoop doorhakken over Kolodko's plan. En ook dit tactische besluit is door critici met gejoel onthaald.

Het is een duivels dilemma. Als de financiële situatie niet verbetert, loopt Polen mogelijk toekomstige EU-gelden mis, want die komen pas vrij als aan een hele lijst eisen is voldaan. Maar wordt de situatie te hard aangepakt, dan kan de steun van de bevolking voor de regering en voor EU-toetreding verslappen.

Kolodko was eerder minister van Financiën, van 1994 tot 1997, toen onder zijn bewind de economie jaarlijks 5 à 7 procent groeide. Het bezorgde Polen de reputatie van economische `tijger'. Die reputatie is het nu kwijt. Vorig jaar liet het bruto binnenlands product (bbp) een groei van 1,3 procent zien.

De meest gehoorde kritiek is dat Kolodko de fundamentele problemen onvoldoende aanpakt. Zijn plan bestaat onder meer uit het verhogen van belastinginkomsten, bijvoorbeeld door aftrekposten te elimineren. Maar aan de kostenkant zou hij te weinig doen. Zo zouden de sociale zekerheid en de pensioenen, die de helft van de begroting opslokken, worden ontzien door zijn strategie. Uiteraard, zeggen zijn critici, met het oog op het aanstaande referendum.

Bovendien zou de professor zijn land overhaast de eurozone in willen loodsen, namelijk in 2007. Daarvoor moet het begrotingstekort in 2006 minder dan 3 procent bedragen, in overeenstemming met het zogenoemde Stabiliteitspact, de Europese begrotingsafspraken. Het Poolse tekort voor 2004 wordt geschat op 5,4 procent. Kolodko zegt dat 2007 haalbaar is, maar zijn critici vinden dat hij zich daarbij baseert op onrealistische groeiverwachtingen.

Als econoom zei u ooit: geloven is het privilege van politici, een econoom moet `weten'. U wordt nu te veel geloof verweten.

,,Ik geloof omdat ik weet. Ik wil daarbij benadrukken dat ik een technocraat ben die niet aan partijpolitiek is gebonden. De indicatoren zijn gunstig. In het afgelopen tweede kwartaal was er 2,6 procent bbp-groei, de werkloosheid daalt al drie maanden achtereen en de door import geleide groei maakt steeds meer plaats voor door export geleide groei. In 1994 werd ik als minister ook beschuldigd van te veel optimisme. Ik zat er inderdaad naast: ik was te pessimistisch. Dus misschien ben ik dat nu wel weer.''

Waarom is het zo moeilijk uw boodschap te `verkopen'?

,,Dit is helaas niet de Atheense democratie. We communiceren via de media en die zijn vijandig. De media hadden kritiek op de vorige regering, op deze en, ik kan u dat verzekeren, ook op de volgende regering. Ik zeg niet dat er geen fouten worden gemaakt, maar er is nu te veel `politiek' en te weinig pragmatisme.

,,Los van de logische argumenten en het kalme, pragmatische debat, is het politieke gevecht op de achtergrond de hele tijd gaande. De critici zeggen dat de situatie slecht is, maar de harde feiten staan aan mijn kant. Ik zeg niet dat er geen problemen zijn – in zekere zin zijn er alleen maar problemen. Maar onze strategie begint vruchten af te werpen.

,,Natuurlijk zien veel mensen geen verandering. Als de werkloosheid daalt, doet ze dat van een recordhoogte van 18 procent. Zelfs als dat minder wordt, is dat nog steeds een heel serieus sociaal en economisch probleem. Mensen hebben het volste recht om te klagen, want de misère is overal zichtbaar. Voor veel mensen neemt de kwaliteit van het leven juist toe. Die mensen gaan niet de straat op om te demonstreren.''

Het echte probleem in Polen, zegt u, is niet de economie, maar de politiek?

,,In essentie wel. Tijdens mijn eerste termijn als minister was ik – de onpartijdige technocraat – ontzettend naïef. Ik voelde me een schaakmeester die wordt uitgenodigd om een wedstrijd te spelen. Voor alles wordt gezorgd: een glas water, een kop thee en een rustige omgeving. Ik dacht dat ik maar vijf procent van mijn tijd aan politiek bla-bla-bla hoefde te besteden. Het omgekeerde bleek.''

Uw critici zeggen dat u de echte problemen niet aanpakt wegens het referendum.

,,U kunt ze per ommegaande naar de hel sturen. Daar horen ze thuis. De hypocrisie van sommige critici is simpelweg onacceptabel. Als ze inderdaad gelijk hebben dat de regering de problemen in verband met het referendum later wil aanpakken, dan is dat best. Ik zie het niet als zo'n groot probleem.''

En de sociale zekerheid en de pensioenen?

,,Die moeten worden aangepakt. Maar dat kan niet door de nominale hoogte van de pensioenen [rond 200 euro per maand, red.] te verlagen. Dat neigt naar sociaal avonturisme. Niemand zal dat accepteren. Het maximaal haalbare is de pensioenen bevriezen. Ik heb dus de volledige steun van het parlement nodig. En deze regering, die heeft een keuze. Mij volledig steunen of opstappen.''