Nieuw WAO-systeem nu al controversieel

Het regeerakkoord belooft harde maatregelen voor de WAO. De vakbeweging is boos en het CDA lijkt daarvan nu terug te komen.

Dat het aanstaande kabinet een moeizame verhouding gaat krijgen met de vakbeweging was voor vrijdag al duidelijk. De meeste scherpe sociaal-economische maatregelen waren al uitgelekt. De vakbonden hadden donderdag hun reacties op het regeerakkoord al klaar, toen het stuk officieel nog niet was gepubliceerd. En daar bleek nog een venijnige maatregel in te zitten: voor de huidige arbeidsongeschikten van jonger dan 45 jaar gaan vanaf 2005 nieuwe criteria gelden.

Vakbondsvoorzitters De Waal (FNV) en Terpstra (CNV) reageerden met harde woorden. ,,Dit is het bewijs van grote onbetrouwbaarheid van de overheid'', aldus De Waal. Omdat aan verworven rechten wordt getornd, kondigde het FNV aan deze maatregel juridisch te zullen aanvechten. Terpstra vindt het plan ,,moreel verwerpelijk''. Zo verwerpelijk dat hij gisteren zei geen akkoord meer te willen sluiten over loonmatiging.

De Wet op de Arbeidsongeschiktheid (WAO) kent vanaf begin jaren tachtig een vijf-jaar-cyclus. Door de bank genomen worden om de vijf jaar de polisvoorwaarden aangepast of ingeperkt. Maar het aantal WAO'ers nam nooit echt substantieel af. De eerstvolgende ingreep is in 2005: dan wordt een nieuw stelsel ingevoerd, dat is afgeleid van het akkoord dat de vakbonden en werkgevers vorig voorjaar hebben bereikt in de Sociaal-Economische Raad (SER).

Kern is dat het aantal mensen dat een WAO-uitkering krijgt dan wordt beperkt. Alleen nieuwe WAO'ers van wie duidelijk is dat zij de komende vijf jaar volledig arbeidsongeschikt zullen zijn, krijgen nog een WAO-uitkering. Gedeeltelijk arbeidsongeschikten krijgen alleen loonaanvulling als ze blijven werken.

Het voorstel om deze criteria ook van toepassing te verklaren op bestaande arbeidsongeschikten is er in de slotfase van de formatiebesprekingen in gekomen, zei demissionair minister De Geus (Sociale Zaken, CDA) gisteravond. Het gaat om circa 215.000 mensen die herkeurd moeten worden. Dat kan doordat in 2005 keuringsartsen naar verwachting meer tijd hebben. Doordat de ziektewet met een jaar wordt verlengd, hoeven zij dat jaar geen nieuwe keuringen te doen. Dat kan een besparing opleveren van 140 miljoen euro.

De Geus en Kamerlid Verburg (CDA) verdedigden de afgelopen dagen deze maatregelen met verve. Hun redenering: mensen onder de 45 jaar hebben nog goede kansen op de arbeidsmarkt. Met bijscholing en hulp kunnen zij nog aan de slag komen. Niks doen is juist asociaal.

Volgens Verburg waren PvdA en CDA in de vorige, misgelopen formatieronde deze maatregel al overeengekomen. ,,Daarover had ik een akkoord met Jet Bussemaker.'' Kamerlid Bussemaker (PvdA) reageert verbaasd: ,,Zegt ze dat? Dat herinnert ze zich verkeerd. Het CDA kwam hier pas mee op de avond toen het misging. Huidige arbeidsongeschikten worden in het CDA-voorstel linea recta naar de bijstand verwezen. Wij zouden dat nooit hebben geaccepteerd.''

De Geus en Verburg begonnen het voorstel gisteravond op een CDA-bijeenkomst in Amersfooort ineens te nuanceren. ,,We zullen in de toekomst de nieuwe criteria niet rücksichtslos op de huidige WAO'ers loslaten. Jonge mensen mogen niet de dupe worden van het nieuwe systeem'', zei De Geus. En Verburg: ,,Mensen die nu in de WAO zitten, mogen vanuit hun rechtspositie verwachtingen hebben.''

De Geus wees er na afloop op dat het voorstel slechts in de bijlage van het regeerakkoord staat. En dat er niet staat dat deze mensen ook hun uitkering verliezen als ze worden goedgekeurd. Gáán ze hun uitkering dan verliezen? ,,Dat weet ik nog niet'', zei De Geus.

De minister wees erop dat het nieuwe stelsel voor zieke werknemers die nog niet arbeidsongeschikt zijn, veel redelijker uitpakt dan voor de huidige WAO'ers. Zieke werknemers hebben nog een relatie met hun werkgever en het nieuwe stelsel is er juist op gericht om de band tussen werkgever en werknemer in stand te houden. ,,We moeten die herkeuring nog heel zorgvuldig uitwerken'', aldus De Geus. Waarom had hij zich dan niet eerder zo genuanceerd uitgelaten over het behoud van de uitkering, bijvoorbeeld zondag tijdens het tv-programma Buitenhof? ,,Ik ben er niet naar gevraagd.''

Zo leek, aan het eind van de avond, het WAO-voorstel vooral bedoeld te zijn als wisselgeld met de vakbonden bij de komende onderhandelingen over een sociaal akkoord. Maar dat wilde De Geus niet bevestigen. ,,Ik denk nog niet in termen van ruilen met de sociale partners.''