Groenen België: anders gaan leven

Bij de Belgische groenen is het grote analyseren begonnen. Waaraan is de verpletterende nederlaag bij de verkiezingen van zondag te wijten?

Ex-minister Magda Aelvoet vergeleek Agalev op de verkiezingsavond met gras. ,,Het kan worden platgetrapt, het kan buigen door regen, maar het recht zich telkens weer.''

Er vloeiden op het partijbureau heel wat tranen toen de zware nederlaag voor de Vlaamse groenen onafwendbaar bleek. Agalev (`Anders gaan leven') en Ecolo waren in 1981 de eerste groene partijen in Europa die zetels in een nationaal parlement veroverden. Zondagavond zorgde Agalev voor een nieuwe sensatie door in alle provincies onder de kiesdrempel van vijf procent te duiken en in één klap alle negen zetels in het Belgische parlement te verspelen. Ecolo verloor in Wallonië zeven van de elf zetels.

,,Ze hebben ons kapot willen krijgen en dat vier jaar lang'', zei de Vlaamse minister Mieke Vogels. Veel Agalev-prominenten beschuldigen andere partijen – vooral liberale VLD en christen-democratische CD&V – van het pesten van de groenen. Een afgevaardigde van Ecolo had het op tv over ,,diabolisering'' van haar partij.

Volgens de Brusselse politicoloog Kris Deschouwer was Agalev onvoldoende in staat de negatieve beeldvorming te corrigeren. ,,De groenen werden zelf een campagnethema, niet zo zeer hun beleid.'' In de ogen van het grote publiek kregen de groenen al snel de schuld aan alles wat in paars-groen misging.

Bij Agalev zullen ze niet vergeten dat de liberale minister Jef Gabriëls onlangs meeliep in een demonstratie tegen te strenge milieuregels voor het platteland, waarin de partij voor ,,groene hoer'' werd uitgemaakt. Of hoe premier Guy Verhofstadt minister Aelvoet in haar sop liet gaarkoken, toen de aanpak van een pcb-besmetting misliep. Of hoe de coalitiegenoten het door de groenen afgedwongen voorwaardelijke regeringsbesluit op termijn kerncentrales te sluiten, ridiculiseerden.

De woede bij sommige Agalev-politici is zo groot dat ze een crisis willen uitlokken door de partij uit de Vlaamse deelregering terug te trekken. ,,In een opwelling heb ik gedacht: jullie kunnen de pot op'', zei minister van Volksgezondheid Jef Tavernier.

De verwijten gaan ook naar de Franstalige zusterpartij Ecolo. Zo neemt men het minister van Transport Isabelle Durant zeer kwalijk, dat zij onlangs een kabinetsbesluit over spreiding van nachtvluchten niet meer wilde uitvoeren. Ze trad onder druk van de coalitiepartijen af. Door haar handelwijze kregen groene politici de naam `onbetrouwbaar' te zijn.

Eerder kwam Durant al in aanvaring met Verhofstadt, die haar eigenmachtige besluit om nachtvluchten te verbieden terugdraaide. Haar behandeling van het spoorwegdossier – de benoeming van een nieuwe topman die na een week al weer opstapte – was ook zwak. ,,Durant heeft twintig jaar ecologische beweging met de grond gelijk gemaakt'', schreef dagblad De Morgen gisteren. La Dernière Heure noemde Ecolo ,,een cocktail van extremisme en amateurisme''. Politicoloog Deschouwer is ervan overtuigd dat Agalev ,,een prijs heeft betaald'' voor het slechte beleid van Ecolo.

Agalev doet ook aan enig kritisch zelfonderzoek. Maar verder dan ,,gebrekkige communicatie'' is men nog niet gekomen. De Gentse politicologen Carl Devos en Tine Boucké houden Agalev een spiegel voor in de Financieel Economische Tijd. Volgens hen speelt ,,zelfingenomenheid'' de groenen parten, hetgeen vaak negatieve reacties oproept. ,,Agalev roept nijd op door zichzelf een alternatief en beter gedrag toe te schrijven'', vinden ze.

Zo'n houding bevalt veel kiezers niet. De Brusselse politicoloog Deschouwer wijst in dit verband op de aantrekkingskracht bij vooral jonge kiezers van de progressieve alliantie SP.A-Spirit van de populaire Steve Stevaert. ,,Spirit is een zeer libertaire partij en dat verlaagt de drempel'', zegt Deschouwer. SP.A-Spirit staat ook voor een beter milieu, maar pepert het z'n kiezers minder in.

Zo maakte Ecolo zich volgens vele analisten weinig populair met een principiële houding tegen tabaksreclame, waardoor de voor imago en economie van Wallonië belangrijke Formule-1 race van Francorchamps voorgoed onmogelijk werd. Minister Aelvoet maakte zich belachelijk door chocolade-sigaretten te willen verbieden, omdat ze kinderen tot roken zouden aanzetten. Bij Agalev gaan inmiddels stemmen op zich bij SP.A-Spirit aan te sluiten.

Hoe compromisbereid kunnen groene partijen zijn zonder hun geloofwaardigheid te verliezen? Agalev-oprichter pater Jos Versteylen zei deze week dat Agalev te veel compromissen sloot. Hij noemde wapenleveranties aan Nepal en de verdwijning van het dorp Doel wegens de Antwerpse haven.

Volgens hoogleraar Deschouwer bewijzen de Duitse groenen – die begin jaren negentig zelfs uit het parlement verdwenen – onder `realo' Joschka Fischer, dat compromisbereidheid electoraal kan lonen. Maar ook Deschouwer moet toegeven dat met het beweeglijke electoraat niets meer zeker is.

Sommigen menen dat de alom gerespecteerde partijleider Jos Geysels, die gisteravond aftrad, beter zelf als vice-premier in het kabinet-Verhofstadt had kunnen gaan zitten. Nu moest hij van de zijlijn toekijken hoe groene ministers voortklungelden.