De rechterhand van Abu Jahjah

Hoe gaat het met de AEL in Nederland? Na de zegetocht door de media van Dyab Abu Jahjah enkele maanden geleden, wordt de aandacht nu vooral getrokken door de beoogde voorzitter van de Nederlandse afdeling, de 26-jarige Mohammed Cheppih. Hij is de enige kandidaat voor de functie, die later deze maand door het eerste congres van de organisatie moet worden vergeven.

Cheppih, nu nog directeur van de Wereld Moslim Liga en drijvende kracht achter het religieus getinte reisbureau Mekka Services, is een man van duidelijke opvattingen. Eind april gaf hij een interview aan Het Parool, waarin hij getuigde van `ontzettend veel respect' voor de levensstijl van Osama bin Laden, uitlegde dat lijfstraffen als handen afhakken heel nuttig kunnen zijn maar alleen in een `ideale islamitische samenleving', zich keerde tegen de seks en lustopwekking in het Nederlandse straatbeeld, en zich sterk maakte voor meer eigenwaarde van Nederlandse moslims, onder het motto: waarom mogen moslims niet trots zijn op hun geloof?

Ja, waarom niet? Is dat volgens Cheppih omdat op elke moskee van overheidswege hier nu eenmaal een verbodsbord wordt geschroefd met de vermaning `verboden trots te zijn'? Of is het toch eerder omdat op 11 september 2001 iets is gebeurd dat de islam in opspraak heeft gebracht, en waartegen het verweer niet helpt, dat de beste vrienden van de mensheid de moslims waren, die in de Middeleeuwen Cordoba tot een intellectueel paradijs maakten en daar niet eens een scheiding van kerk en staat voor nodig hadden?

Laten we in plaats daarvan trots zijn op de aandoenlijke dingen die Cheppih in Het Parool zegt over het Nederlandse straatbeeld. Daar hebben we nu een maatschappelijk punt te pakken dat heel wat knellender is dan de scheiding van kerk en staat: de scheiding van privé en openbaar. Iedereen die onze bushokjes bijna uit elkaar ziet barsten van de half-erecte lingeriereclame, kan zich waarschijnlijk wel een beetje vinden in Cheppihs vaderlijke onrust over de openbare verlokkingen van commercieel-seculier Nederland. Maar waar ligt de grens? Cheppih ergert zich aan de jaarlijkse Gay Parade – zoals wel meer rechtse Nederlanders. Maar we hebben het alleen maar over een beetje zoenen, werpen de Parool-interviewers relativerend tegen. ,,Dat is het begin'', stelt Cheppih streng vast. En inderdaad, voor je het weet staan ze met hun leren pakken in een bushokje en is de boot aan.

Maar de werkelijke reden waarom Nederlandse moslims toch niet trots zouden moeten zijn, is dat ze hun geloof laten uitleggen door een benepen schoolmeester met Saoedische oogkleppen. Want de opbeurende opvattingen die Cheppih in het interview ten beste geeft over de islam (die de vrouw niet langer zag als bezit van de man, die erop staat dat lijfstraffen alleen onder zeer strikte voorwaarden mogen worden toegepast; die het recht erkent op zelfverdediging maar niet op het doden van onschuldigen; die in jihad veel meer ziet dan oorlog, etcetera), die zijn op zichzelf juist en verdedigbaar, maar wat schieten we ermee op? We hebben niets aan evangelische clichés die een warm gevoel geven, het begeerde `positieve zelfbeeld', maar geen concreet aanknopingspunt bieden hoe het verder moet met moslims in Nederland, laat staan zicht openen op een eigentijdse interpretatie van het geloof.

In de Arabische wereld valt, voor wie er naar vraagt in een stad als Caïro, gemakkelijk te beluisteren dat de echte slachtoffers van 11 september toch de moslims waren, en niet die (hoeveel waren het er ook alweer?) Amerikaanse burgers in die twee torens. Nee, dat valt natuurlijk niet goed te keuren, wordt er dan bij gezegd, maar kijk eens waar het toe heeft geleid: oorlog tegen de islam. Tussen de regels door is dat ook de boodschap van Abu Jahjah en zijn beoogde rechterhand Cheppih. Het zieligheidscomplex van moslims wordt bestreden met modern-westerse peptalk over empowerment, burgerrechten en `het belang van een positief zelfbeeld', ook een teken trouwens hoezeer deze beweging al is doordrenkt van moderne, psychologiserende en juridische noties en hoever ze afstaat van het geïdealiseerde islamitische verleden (dat juist daarom zo onstuitbaar kan worden verheerlijkt).

Franse islamkenners zoals de politicologen Olivier Roy en Giles Kepel hebben laten zien hoe de moderne islam steeds verder is afgeraakt van traditionele bindingen en culturele contexten. De verheerlijking van een groots islamitisch verleden en een `zuivere' morele islam die antwoord heeft op alles, laten in hun onthechtheid juist zien hoe diep de breuk met dat verleden is. Die simpele versie van islam, zoals die wordt beleefd door meisjes die hun naveltruitje verruilen voor een niqaab omdat ze – zoals één van hen zei – `het hiernamaals hebben ontdekt', heeft een born again-karakter, met alle overtuiging van eigen superioriteit en gebrek aan twijfel vandien. De islam wordt een ego-booster, een pepmiddel met een paternalistische en patriarchale bijsmaak – zie Cheppih.

Aan de andere kant, je vraagt je daarom ook af hoeveel wervingskracht de blijmoedige nostalgicus Cheppih heeft op een achterban van kritische, jonge, hoger opgeleide Marokkanen, onder wie veel slimme en ambitieuze jonge vrouwen, die vooral vooruit willen in deze samenleving. De meisjes met hoofddoekjes die wegzwijmelden bij het strakke truitje en de soepele tong van Abu Jahjah, zullen in Cheppih toch eerder een vroegoude miniatuur zien van de mullahs die de westerse media doorgaans identificeren met de islam. Hij is geen man van de vernieuwing of de toekomst, maar van de clichés voor een goed gevoel – en als middel om lastige monden te snoeren.

Nederland moet leren leven met andersdenkenden, die soms radicaal anders tegen sociale en politieke kwesties aankijken: dat is niet erg, en ook geen bedreiging voor onze `moderniteit'; het hoort bij een pluriforme, sterke en tolerante samenleving. Maar wel met het oog op een gedeelde toekomst, en niet een gedroomd verleden. Er zit maar één ding op als de AEL wil bewijzen zo'n toekomstgerichte beweging te zijn in plaats van een vrijplaats waar moslims elkaar kunnen napraten hoe geweldig de islam is. Maak geen godsdienstleraar voorzitter, kies een moderne moslim. Of een moslima.