`Bedrijven betrokken bij apartheid'

Vierendertig multinationale ondernemingen, waaronder het Nederlands-Britse Shell, zijn gisteren in New York aangeklaagd wegens medeplichtigheid aan het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime.

De Amerikaanse advocaat Ed Fagan eist namens tienduizenden Zuid-Afrikaanse slachtoffers van de apartheid een schadeloosstelling van 100 miljard dollar van de multinationale ondernemingen. Fagan werd bekend door zijn gewonnen rechtszaak tegen Zwitserse banken die 1,2 miljard dollar moesten betalen aan joodse nabestaanden wegens verrijking aan joodse tegoeden tijdens het nazi-regime.

De rechtszaak heeft geen steun van de Zuid-Afrikaanse regering en roept in Zuid-Afrika vragen op. De advocaat van de beschuldigde bedrijven zei gisteren in New York dat Fagan de media exploiteert door de ondernemingen in een kwaad daglicht te stellen ten einde er een regeling uit te slepen.

De ondernemingen hebben volgens de aanklacht geprofiteerd van de systematische onderdrukking van de zwarte bevolking tijdens de apartheid en zijn zaken blijven doen met Zuid-Afrika ondanks de sancties van de Verenigde Naties. In de aanklacht staan banken als Barclays, Deutsche Bank, Credit Suisse en UBS, autofabrikanten als DaimlerChrysler, Ford en General Motors, computerbedrijven als IBM, en energiebedrijven als Total, BP en Shell.

Het advocatenteam van Fagan gebruikt een Amerikaanse wet, de Alien Tort Claims Act, als rechtsbasis voor de zaak. Onder die wet zijn destijds ook de Zwitserse banken aangeklaagd. Volgens Fagan zijn de beschuldigde bedrijven `medeplichtig' aan apartheid. Zo bleven de banken tegen hoge rente leningen afsluiten in de jaren tachtig, ondanks een internationale oproep Zuid-Afrika te isoleren.

Parallel aan de rechtszaak van Fagan loopt die van de Amerikaanse advocaat Michael Hausfeld en de Zuid-Afrikaanse raadsman Charles Abrahams, die dezelfde bedrijven aanklagen namens de Zuid-Afrikaanse actiegroepen Khulumani en Jubilee 2000. Jubilee zoekt al langer kwijtschelding van de schulden die het nieuwe Zuid-Afrika uit de apartheidsperiode heeft geërfd. De actiegroepen eisen ook schadevergoeding voor slachtoffers van apartheid, maar konden geen overeenstemming bereiken over de methoden van Fagan. Hun zaak zal eind deze maand bij een andere rechtbank in New York in behandeling worden genomen.

Fagan klaagt eveneens Zuid-Afrikaanse ondernemingen aan, zoals Anglo American, De Beers en Goldfields. Volgens Fagan hebben deze mijnbedrijven zich `onrechtvaardig verrijkt'.

De rechter heeft de eerste hoorzittingen gepland op 6 november.

ACHTERGROND: pagina 16