Zweet en Hoop in de Wachtkamer... En Niet-Meer-Verwachtkamer.. Onrust in de Kraamkamer

Het hoort onlosmakelijk bij het nakende einde van een kabinetsformatie: het zweten en hopen van kandidaten. Hoog loopt de spanning dus dezer dagen op bij CDA-ers als Wim van Fessem, Jan Jacob van Dijk en VVD'er Frans Weekers. De vragen waar het om gaat: wie komt er in het kabinet, welke portefeuilles krijgen zij, en vooral: wanneer is het zover? Want één ding is zeker: als anderen uit de fracties van CDA en VVD doorschuiven naar het kabinet, komen zij (weer) in de Tweede Kamer. Van Fessem, Van Dijk en Weekers hebben met elkaar gemeen dat zij in januari net niet hoog genoeg op de kandidatenlijsten stonden om gekozen te worden.

Het is een weinig benijdenswaardige positie: u bent de eerst wachtende – het is onduidelijk wanneer u aan de beurt bent. Dat gold zeker voor de zes CDA'ers die in januari uit de Kamer vielen, terwijl ze daar na mei 2002 juist in waren gekomen. Vol ongeduld zagen zij hoe hun partij langzaam sneefde in de formatie met de PvdA en omwegen maakte langs LPF en ChristenUnie, voordat het nu met D66 gaat lukken. Nog steeds zitten drukke demissionaire bewindslieden als Jan Peter Balkenende, Joop Wijn en Cees van der Knaap in de Tweede Kamer. Alleen voor eerstwachtende Ine Aasted-Madsen was er een buitenkansje: morgen komt zij in de Kamer ter vervanging van tussentijdse vertrekker Theo Rietkerk.

In de tussentijd kregen de topreserves bij het CDA de status van `Wachtkamerlid'. Dat betekende dat zij hun werkkamer aan het Binnenhof en hun Kamer-laptops behielden. De bewindslieden moesten het maar met hun ministersspullen doen. Balkenende woonde als fractievoorzitter in bij zijn plaatsvervanger in missionaire tijden Verhagen. De zes kregen de belofte dat zij na hun wederkeer hun portefeuilles mochten behouden en vergaderen in afwachting alvast volop mee in de fractie. Er bleven wel onaangenaamheden over: geen stemrecht, geen gratis abonnement op de Staatscourant en geen ander inkomen dan het wachtgeld als ex-Kamerlid. Maar aan de andere kant was het lekker rustig: een Wachtkamerlid krijgt veel minder telefoon en post.

Maar rust was er niet voor iedereen, weet CDA's Europa-woordvoerder Jan Jacob van Dijk, die ook in de wachtkamer belandde. Ten eerste is hij behalve reserve-Kamerlid ook nog inval-Jan Peter. Van Dijk neemt op de Vrije Universiteit namelijk de lesstof van hoogleraar in christelijk-sociaal denken Balkenende waar, zolang deze het land leidt. Als bestuurder van een school is Van Dijk verder verwikkeld in een tijdrovende fusie, maar bovenal is hij lid van de Europese Conventie – als afgevaardigde van de Tweede Kamer, waar hij dus nu even niet in zit. Dat zijn rol niet ter discussie is gekomen, heeft Van Dijk te danken aan een precedent.

Vorig jaar accepteerde de Kamer dat de toen niet-herkozen afgevaardigde Van Baalen aanbleef, omdat hij vooraan in de wachtkamer van de VVD zat. Van Dijk hoopt nu dat het nieuwe kabinet er minimaal twee dagen vóór Hemelvaartsdag is. Alleen dan is hij nog op tijd beëdigd om zelf het woord voeren bij het Kamerdebat over de Conventie.

Bij de VVD is de eerste wachtende in beeld Frans Weekers (Kamerlid tussen 1998 en 2002). Weekers was al teruggekeerd naar zijn advocatenpraktijk in Limburg: ,,Als ik nog erg lang had moeten wachten, was ik niet teruggekeerd.'' In de praktijk draaiden er ongeveer vijf wachtenden wekelijks echt mee, in afwachting van het vertrek van oudgedienden in de fractie. Daar zat trouwens wel schot in. Volgens Weekers was hij zonder verkiezingen ,,veel eerder'' teruggeweest, als vervanger voor Annemarrie Jorritsma. Nu moest hij wachten tot vorige week om althans weer beetje mee te doen. Hij en de negen volgende niet-gekozenen werden naar Den Haag genodigd om net als de `echte' fractieleden hun voorkeur uit te spreken voor een nieuwe voorzitter van de VVD-fractie. Volgens een woordvoerder mag uit het tiental uitnodigingen niet worden afgeleid dat álle bewindslieden die de VVD straks levert, uit de fractie komen – wel dat wellicht niet alle Kamerkandidaten weg willen uit de wachtkamer.

Nog weer anders is het bij de zes Kamerleden van D66. Ook zij hadden geen wachtkamerbeleid: nummer zeven Ursie Lambrechts, zelf Kamerlid van 1994 tot 2003, heeft naar eigen zeggen nergens over meevergaderd en precies één mailtje gekregen van fractieleider Dittrich.

Toch heeft Lambrechts onder alle Kamerwachtleden misschien wel de meeste reden tot zweten. De onderwijsspecialiste die in januari nog zo teleurgesteld was omdat ze niet herkozen was, kan nu namelijk ook nog zomaar staatssecretaris worden.

Omgekeerd is het opeens extra stil geworden bij de partij die drie maanden lang wél rekende op kabinetsdeelname.

,,Wachtkamer? Dat gedrag kennen wij niet'', zegt een PvdA-woordvoerder verbaasd. Lia Roefs, als nummer 44 eerstwachtende op de PvdA-lijst, vertelt dat de PvdA haar ook in formatietijd nooit heeft gevraagd zich klaar te houden. Ze wás wel klaar: voor haar lesuren aardrijkskunde in het Gelderse Ubbergen was al vervanging geregeld. Roefs is ook nu klaar om als volksvertegenwoordiger aan te treden, ze ondertekent haar mailtjes met Kamerleden met ,,je wellicht toekomstige collega''.

Maar áls de kans komt, zal ze in één geval `nee' zeggen. Namelijk als ze wordt gevraagd om een zieke of zwangere PvdA'er te vervangen. Dat kan gebeuren als de Tweede en Eerste Kamer een daartoe strekkende grondwetswijzing aannemen. Roefs ziet weinig heil in een wisselwerking tussen Wachtkamer en Kraamkamer. ,,Je in drie maanden inwerken, lijkt me wel heel ingewikkeld.''

De Kamer praat morgen met de informateurs over de formatie. Woensdag is het `Verantwoordingsdag'. Daarin leggen de bewindspersonen verantwoording af voor de begrotingen van 2002. Verder bouwfraude en herindelingen