Vergane glorie

Onder luid protest van de supporters trok burgemeester Leers van Maastricht `de stekker uit MVV' door zijn weigering nieuwe tekorten met gemeentesubsidie aan te vullen. Zijn besluit tekent de gewijzigde verhouding tussen stad en club. ,,MVV is de enige voetbalvereniging met een bezittelijk voornaamwoord: ,,Us MVV-ke.''

Ut kump neet mie goot, zucht een MVV-supporter. Zijn drie maten aan de tap beamen het: ,,Het komt niet meer goed, de stekker gaat eruit.'' Het is woensdagavond tegen tienen. In café Rembrandt op de Maastrichtse Markt verzamelen zich trouwe aanhangers van Us MVV-ke. Zojuist vernamen ze via luidsprekers ,,de droeve tijding'' van burgemeester Gerd Leers in de raadscommissie: voetbalclub MVV krijgt ,,geen euro'' meer van de gemeente. ,,We gaan zo goed als zeker failliet'', zeggen de fans. ,,Die Leers dondert een monument omver. Een honderd jaar oud monument.''

,,Misschien gaan we inderdaad naar de kloten'', vertelt Ton Peters (45), secretaris van supportersclub MVV Maastricht een dag later in café Brand Beerhoes, tegenover het NS-station. Hij is medeauteur van een (wegens geldgebrek van MVV) nog niet verschenen boek over ,,een eeuw MVV''. ,,Het moet een jubileumboek worden, maar mogelijk wordt het een gedenkboek'', zegt Peters cynisch. Hij kan het niet geloven: Maastricht zonder MVV. ,,De club is zo vergroeid met de stad.''

Is vergroeid? Misschien eerder: was vergroeid. De laatste twintig jaar heeft MVV Maastricht niet kunnen bijhouden. Terwijl Maastricht zich ontwikkelde van een kleine provinciestad tot een Bourgondische parel aan de Maas – het werd niet alleen een welvarende gemeente maar, zeker sinds het Verdrag van Maastricht (1992), ook de meest buitenlandse stad van Nederland, liepen de prestaties van MVV terug. Vanaf 1985 degradeerde de club driemaal uit de hoogste afdeling, het was een komen en gaan van spelers, trainers en bestuurders.

Financieel ging er veel mis, maar telkens sprong Maastricht bij. De gemeente gaf enkele keren miljoenen euro's via leningen, giften, grondtransacties en de koop van Stadion De Geusselt. De laatste maal in 2001. Telkens was het ,,de allerlaatste keer'', aldus Leers, die vorige week herhaalde dat hij ,,geen euro'' meer stopt in de ,,bodemloze put'' van MVV. Bestuur en supporters – een dertigtal bestormde woensdag het stadhuis – waren laaiend: nu de gemeente de schuld van 1,5 miljoen euro niet aflost krijgt MVV geen licentie van de KNVB. Verongelijkt wijzen zij er op dat andere steden (Breda, Utrecht, Enschede) de plaatselijke profclubs wél steunen, terwijl de tekorten daar vele malen groter zijn.

De MVV-geschiedenis begint in 1902, toen M.V.C. (Maastrichtse Voetbal Club) werd opgericht, die na een fusie MVV ging heten. Het supporterslegioen bestond vooral uit werknemers van Sphinx. De aardewerkfabriek van directeur Petrus Regout lag vlakbij De Boschpoort, het toenmalige stadion. ,,Regout steunde MVV royaal'', vertelt de Maastrichtse journalist Jean Nelissen, die MVV dertig jaar lang van dichtbij volgde. ,,Hij gaf zijn arbeiders brood en spelen – intussen was hij een despoot, want hij kneep zijn personeel verschrikkelijk af, waarvoor hij later door de socialisten is verketterd.''

MVV had inderdaad veel Sphinx-mensen in zijn aanhang, vult supporters-voorman Peters aan, ,,maar het was geen pure arbeidersclub. De `sjiek' kwam ook graag kijken.'' Wat vermaak betreft had de stad destijds niet veel meer te bieden dan voetbal, weet hij. MVV had ,,een belangrijke sociale functie''. ,,En dat is nog steeds zo'', meent Peters. Akkoord, geeft hij toe, ,,nu Us MVV-ke niet meer in de hoogste klasse speelt, wil het volk er niet bij horen. Maar als het goed gaat, schept het over de club op. Toen MVV in 1997 kampioen werd van de eerste divisie, stonden er vele duizenden mensen te juichen op de Markt.''

MVV is bijzonder geliefd in Maastricht, weet Nelissen. ,,Nu het slecht gaat, zitten er toch nog 1.600 toeschouwers op de tribune. De latente aanhang is vele malen groter. Maastricht is een mengeling van inspanning en vermaak. Daar sluit MVV met zijn sjpas (lol) perfect bij aan. Spelers en supporters ontmoeten elkaar na de wedstrijd in de kroeg, dat is altijd zo geweest. Als ze bij MVV het licht uitdoen, blazen ze het licht in Maastricht uit.''

Pieken en dalen kenmerken het bestaan van MVV. In het seizoen `56-'57 eindigde het team als vierde in de eredivisie – ,,de hoogste klassering óóit'', herinnert Peters zich. ,,Een grootheid als Fons van Wissen, de terriër die later naar PSV verhuisde, stond in het elftal. En Jan Vrijhof, de keeper, die `De Gek' werd genoemd omdat hij op iedere bal dook, waarbij hij zijn eigen lichaam niet ontzag. Een jaar later maakte Gerard `Pummy' Bergholtz, later een gevierde Feyenoorder, zijn debuut.''

Jo Toennaer, de verdedigende middenvelder, gaf toen al lang acte de présence bij MVV. Hij was Rinus Israel (IJzeren Rinus) en Theo Laseroms (Theo de Tank), later de bikkelharde centrale defensie van Feyenoord, verenigd in één persoon, weet Nelissen nog. Toennaer speelde nog tegen de jonge Ajacied Johan Cruijff, die doodsbenauwd voor hem was. Peters: ,,Een keer zou Toennaer niet meedoen bij MVV-Ajax, wegens een blessure. Cruijff blij. Tot hij hem bij de warming-up ineens tóch in zijn trainingspak zag lopen. Cruijff versteende.''

Een van de opvolgers van Toennaer was Giel Haenen. Nelissen: ,,Die kwam je niet voorbij en als het wél lukte, was je `s avonds rijp voor een behandeling in het ziekenhuis.'' Na Haenen beleefde MVV een glorieperiode in de jaren zeventig met de tandem Willy Brokamp-Jo Bonfrère. Journalisten vroegen de kooplustige leiding van topclub PSV in het seizoen `72-'73 waarom ze het tweetal niet inlijfde. Die Brokamp is ons niet serieus genoeg, antwoordde de Eindhovense manager Ben van Gelder. ,,En Bonfrère blinkt alleen maar in Maastricht uit.'' Een paar dagen later droogde MVV PSV in eigen huis af (1-3): Bonfrère gaf de perfecte passes, Brokamp glorieerde in de spits.

Jan Willem Bertens (67), oud-europarlementariër voor D66, ras-Maastrichtenaar en trouw bezoeker van MVV, herinnert zich Brokamp als ,,briljant, maar grillig''. En als een stapper. ,,Willy zelf heeft me ooit verteld dat hij in zijn Ajax-tijd – in 1974 kocht Ajax Brokamp – `s morgens rechtstreeks van een feest op de training kwam. In smoking.'' Als straf moest Brokamp in feesttenue rondjes rond stadion De Meer lopen. Supporter Peters kent een soortgelijke geschiedenis: ,,Willy was `s ochtends nog zo dronken dat hij in stadion De Meer voorover klapte in de kleedkamer. Maakt niet uit: voetballen kon-ie, bij ons honderdjarig bestaan is hij gekozen tot onze speler van de eeuw.''

Bertens weet nog dat de bekende ster op de shirts van MVV – de ster siert ook het wapen van de gemeente – in 1962 werd verguld toen de club vijftig jaar onafgebroken op topniveau acteerde. De oud-ambassadeur herinnert zich ook dat hij in 1943 als kind op schoot bij zijn vader in stadion De Boschpoort zat. ,,Als jongetje had ik drie dromen: prins carnaval worden, voorzitter van MVV en burgemeester. Maar het summum was bij MVV spelen. Daar had je als katholiek trouwens dispensatie voor nodig van de pastoor. Want MVV was niet r.-k., het was een volksclub.''

En het ís een volksclub: ,,MVV is de enige voetbalvereniging met een bezittelijk voornaamwoord'', verduidelijkt Bertens. ,,Us MVV-ke – MVV is van de Maastrichtenaren. Ik word op straat aangeklampt door mensen die me vragen: `we gaan het toch wel redden?' Ik krijg tranen in mijn ogen als ik denk aan Maastricht zonder MVV. MVV is een instituut, Maastricht zonder MVV is als een ei zonder zout.''

Maar MVV wankelt, al vele jaren. Een dieptepunt vormde de zwartgeldaffaire in 1993. De zaak kwam aan het licht toen een administrateur, die zelf geld uit de kas van MVV gegraaid had, de politie tipte over een omvangrijke fraude en valsheid in geschrifte bij de club. Het voltallige bestuur, onder wie voorzitter Karl Dittrich, en directeur Ron Weijzen, belandde enige dagen in een politiecel. Club, bestuur en directeur kochten via een transactie een openbare behandeling van hun strafzaak af.

De zwarte kas – gevuld met inkomsten uit kaartverkoop – was gecreëerd omdat MVV ernstige geldzorgen had. Het was blijkbaar moeilijk de club financieel gezond te krijgen, ondanks de directe en indirecte steun van 12,3 miljoen euro die MVV sinds 1985 van de gemeente ontving. Bertens: ,,Toch is MVV de laatste decennia geleid door bestuurders die soms captains of industry waren. Goede managers, Benoit Wesly bijvoorbeeld. Misschien werden ze bevangen door emoties als ze in een voetbalbedrijf aan de touwtjes trokken. En maakten ze daardoor inschattingsfouten. Toen de mislukte zender Sport 7 eraan zat te komen, rekende MVV zich rijk. Het ging meteen spelers kopen. Wellicht is de clubleiding soms niet hard genoeg. Denkt ze: laissez faire, laisser aller. Da's typisch Limburgs: Ut kump wel goot.''

Hans van Mierlo, hoogleraar openbare financiën aan de Universiteit Maastricht, noemt de gemeentelijke bijdragen van 12,3 miljoen ,,verschrikkelijk veel geld''. Hoewel de professor – hij doet onderzoek naar overheidssubsidies – zich niet in de voetbalwereld heeft verdiept, volgt hij de vele financiële affaires vanuit zijn vakgebied wel op afstand. Hij is er ,,stellig van overtuigd'' dat bij MVV veel te veel euro's wegvloeien naar lonen van het personeel. ,,En dan bedoel ik niet alleen de voetballers, die in guldens per jaar toch gauw twee ton verdienden. Er zit ook een directeur, een onderdirecteur, managers. Allemaal hebben ze ten minste een even hoog salaris als de spelers.''

Van Mierlo heeft geen kritiek op de huidige leiders van MVV, wél op een aantal van hun voorgangers. ,,Zij zorgden voor de ene crisis na de andere. Dat leidde telkens tot nieuwe bestuurders, die zichzelf vaak opdrongen. Ze waren ijdel, wilden hun relaties laten zien hoe belangrijk ze waren. Achteraf heb ik tegen Dittrich – ik ken hem goed omdat hij voorzitter van het college van bestuur van onze universiteit is geweest – gezegd: `Tjongejonge, dat jij met jouw goede naam in zo'n verziekte wereld bent gestapt'. De bedrijfstak betaald voetbal trekt de verkeerde mensen aan: patsers en pooiers en mensen uit de louche bouwwereld.''

Dit soort mensen, zeggen kritische Maastrichtenaren, heeft het monument MVV omver gehaald. Stilletjes hebben ook ze de hoop dat Us MVV-ke op het laatste moment nog wordt gered door sponsors. Net als wethouder Piet Keijmis (Sportzaken, CDA), hoewel die het met burgemeester Leers eens is: er mag geen overheidsgeld meer naar MVV. Keijmis gisteren: ,,Ik heb vandaag bij de stadsprocessie gebeden, opdat zich nog een redder voor MVV aandient.'' Keijmis (,,ik zat als jonge pik al in de Boschpoort'') onderschrijft de betekenis van MVV voor Maastricht. ,,De club heeft grote culturele waarde. Bovendien heeft MVV een driesterren jeugdopleiding die voor de hele regio waardevol is. Natuurlijk zijn de wedstrijden van MVV een ontmoetingsplaats voor de zakenlieden. Stadion De Geusselt is van economisch belang, helaas is de inrichting van de omgeving daarvan nog niet klaar.''

MVV bezorgt Maastricht ook naamsbekendheid, al moet dat volgens Luc Soete, hoogleraar internationale economie aan de plaatselijke universiteit, niet worden overdreven. ,,Clubs uit kleinere steden, zoals Roda JC uit Kerkrade of Go Ahead uit Deventer, zorgen wat dat betreft voor een groot positief effect. De naamsbekendheid van Maastricht is tegenwoordig gebaseerd op de cultuur, het Verdrag van Maastricht en de universiteit. Voor zijn pr heeft de stad MVV niet nodig, ook al bestaat de club al honderd jaar.''

Een eeuw MVV – ,,ik kan me niet voorstellen dat zo'n club verdwijnt'', zegt Sef Vergoossen, thans coach van Racing Genk. Hij was negen jaar trainer en technisch directeur van MVV. Onder Vergoossen bloeide de ploeg (met uitblinker Erik Meijer) op in het begin van de jaren negentig. Vergoossen verliet MVV vijf jaar geleden omdat hij door gebrek aan financiële middelen het elftal niet meer kon versterken. Vergoossen: ,,Eigenlijk is Zuid-Limburg met zijn pakweg half miljoen inwoners te klein voor drie profclubs (Fortuna, Roda JC en MVV, red). Je ontkomt op den duur niet aan een fusie.''

Er is tevergeefs gesproken over een fusie tot FC Limburg. Het stuitte vooral in Maastricht op emotioneel verzet. Journalist Nelissen: ,,Wie in Maastricht FC Limburg zegt, krijgt een steen door zijn raam.''