`Soepel van de reggae naar de dancehall'

Buju Banton ziet voor zichzelf een sleutelrol in de muziekhistorie van Jamaica. Hij brengt die zelf vooruit in de richting van de dancehall. Maar ondertussen wijst hij op de oude politieke traditie van zwart zelfrespect en de wereldwijd populaire muziek van Burning Spear, Peter Tosh en Bob Marley.

Een kleine geschiedenisles is op zijn plaats, vindt Buju Banton. Al sinds de pioniersdagen van de Jamaicaanse popmuziek steken rocksteady- en reggaezangers de loftrompet over leven en werk van burgerrechtenactivist Marcus Garvey (1887-1940). In het begin van de vorige eeuw ondervond vakbondsman Garvey dat zwarten in Zuid- en Noord-Amerika onderdrukt werden. Hij greep de Afrikaanse oorsprong aan als samenbindende factor, en bleef zijn leven lang strijden voor gelijke behandeling.

Een speech (`Fellow citizens of Africa') van de sindsdien als een Jamaicaanse volksheld geëerde Marcus Garvey is terug te vinden op Buju Bantons nieuwe album Friends For Life. ,,Marcus Garvey wees de zwarte bevolking van Jamaica, Amerika en Engeland op zaken als trots en zelfrespect'', zegt Banton. ,,Hij werd om zijn denkbeelden vervolgd en in de gevangenis gegooid. Zijn levensloop wekt nog altijd bewondering. Ik vind het belangrijk dat zijn denkbeelden worden gehoord, desnoods op een pop-cd als de mijne.''

Buju Banton, geboren in 1973 als Mark Anthony Myrie, stond tot nu toe niet bekend als een artiest met een buitensporige maatschappelijke betrokkenheid. ,,I'm a love man'', roept hij enthousiast, ,,I love the ladies!'' Als een van de boegbeelden van de dancehall-reggae vestigde hij in 1992 zijn naam met de bronstige digitale seksmuziek van zijn Bogle dance, op maat gesneden om er schaarsgeklede damesbillen op te laten bubbelen.

Met zijn schorre spreek/zangstijl en zijn opwindende optredens slaat Buju Banton een brug tussen dancehall-rap en de melodieuzere klassieke reggae. ,,Mijn filosofie betaat eruit dat de wereld lang genoeg tijd heeft gehad om kennis te maken met de reggae, maar dat de energie en de levenslust van de dancehall een nieuwe fase in de Jamaicaanse muziekgeschiedenis inluiden. Ik probeer de overgang soepel te laten verlopen, door zo nu en dan terug te grijpen op reggae zoals Burning Spear en Bob Marley die maakten. Mijn cultuur heeft een rijke historie en die mag niet veronachtzaamd worden.''

Recycling van bestaande riddims is sinds jaar en dag een gangbare praktijk, die door Buju Banton in ere wordt gehouden. Voor zijn nummers Hooked on the love en Look good maakt hij gebruik van oude ritmetracks van de legendarische producer King Jammy. ,,Mensen als King Jammy, Byron Lee, Joe Gibbs, King Tubby en Coxsone Dodd zijn de ware helden van de reggae. Ze traden niet op de voorgrond, maar schiepen de mogelijkheden voor zangers om belangrijke platen te maken. De popcultuur van Jamaica is misschien nog vluchtiger dan die in de rest van de wereld. Elke dag staat er wel een nieuwe ster op. Ik heb geluk gehad, want mijn roem duurt nu al meer dan tien jaar, onder meer omdat ik nooit bang ben geweest om de internationale podia op te zoeken.''

Muziek was zijn roeping, zegt Buju, sinds hij op zeventienjarige leeftijd besloot dat hij als leerling-lasser zijn talenten verspilde. ,,Ik heb allerlei vernederingen moeten ondergaan voordat ik mijn eerste plaat kon maken. Studiodeuren werden in mijn gezicht dichtgesmeten en ik moest smeken en bedelen om binnengelaten te worden. Ik leerde om snel te handelen. Toen ik eindelijk iets mocht opnemen, had ik ongeveer twee minuten om mijn kunsten te vertonen. Pas toen ik met Love mi browning mijn eerste hit had gescoord, gingen alle deuren voor mij open. Dat is het grote dilemma voor elke beginnende artiest: je kunt nog zoveel talent hebben, maar ze geloven het pas als je in de hitparade staat.''

De Jamaicaanse dj moet niet worden verward met het begrip deejay zoals dat in de rest van de wereld wordt opgevat, vertelt hij. ,,In Jamaica draait de dj geen platen, maar is het de persoon die zingt of rapt in de microfoon. Als begeleiding dient meestal de B-kant van een recente hit. Daarop staat de version; de instrumentale versie die ruimte biedt om er nieuwe tekst aan toe te voegen. De dancehall-stijl is op die manier geboren, met pioniers als Supercat en Lieutenant Stitchie. Soms gebeurde dat in een zaal waar gedanst kon worden, maar vaak ook buiten, in de open lucht.

,,Heel belangrijk voor de ontwikkeling van de Jamaicaanse muziek zijn nog altijd de sound systems: mobiele discotheken die elkaar in volume proberen te overtreffen met enorme speakers die op straat worden opgesteld. Een goede dancehallplaat heeft in de eerste plaats een verpletterend ritme, en daarna pas een betekenisvolle tekst. Als een nummer goed is, dan voel ik dat in mijn heupen.''

Zijn ruwe, raspende stem heeft hij al van kindsaf, zegt hij. Het kost hem geen bijzondere moeite om zijn krachtige zangstijl een avond lang vol te houden. ,,Mijn show duurt twee uur en als ik in Afrika ben soms wel drie uur. Op het continent van mijn voorvaderen voel ik me beter thuis dan waar ook ter wereld.

,,Op dit album heb ik het nummer Mama Africa van Peter Tosh opgenomen, als eerbetoon aan een van mijn helden. In mijn jeugd was Bob Marley mijn spirituele gids en aan de invloed van Peter Tosh dank ik mijn rebelse instinct. Hij was een artiest die zong wat hij dacht, en daar wil ik een voorbeeld aan nemen. Ik heb zelfs geprobeerd om mijn stem als de zijne te laten klinken, toen ik zijn lied opnam. Als ik mijn best doe, kan ik heel welluidend en melodieus zingen. Ook al horen de meisjes me natuurlijk liever rougher than rough.''

Sinds zijn voorlaatste album Unchained Spirit is Buju Banton op voorspraak van Rancid-zanger Tim Armstrond verbonden aan Epitaph, een label dat vooral bekendstaat om zijn blanke punkbands. ,,Dancehall is net zo rebels als punk'', zegt Banton. ,,Er is een onafhankelijke mentaliteit voor nodig om met rebelse muziek de wereld te veroveren. Als ik eerlijk ben, is punkmuziek mij veel te snel en bot. Dancehall is subtiel en aanstekelijk. Ik hou van veel muzieksoorten, maar één ding is zeker: reggae stelt nooit teleur. Iedereen die naar mijn shows komt, raakt in de ban van de diepe bastonen en het bedwelmende ritme. Er zijn zelfs mensen die geloven dat er een geneeskrachtige werking van uitgaat.''

Buju Banton: Friends For Life

(Anti/Epitaph). Concerten 26 mei Nighttown, Rotterdam, 27 mei Paradiso, Amsterdam.